شماره تماس: 09387894096 

تعریف مفهومی و عملیاتی - تزیسمی

تعریف مفهومی و عملیاتی

تعریف مفهومی به تعریف یک سازه براساس مفاهیم و واژه‌های دیگر اشاره دارد و از طریق تعریف عملیاتی می‌توان یک سازه را اندازه‌پذیر کرد. در هر پژوهشی باید واژگان کلیدی یا متغیرهای پژوهش به صورت مفهومی و عملیاتی تعریف شوند.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه دکتری

سازه‌ها و متغیرها را می‌توان به دو صورت مفهومی و عملیاتی تعریف کرد. تعریف مفهومی درک کلی از ماهیت پدیده مورد مطالعه ایجاد کرده و نقش مهمی در فرایند تدوین منطقی فرضیه‌ها ایفا می‌کند. تعریف مفهومی را باید به تعریف عملیاتی تبدیل کرد تا بتوان آن را مشاهده کرد. در واقع تعریف عملیاتی تعریفی است که بر ویژگی‌های قابل مشاهده استوار است. این ویژگی‌ها همان گویه‌های پرسشنامه و مقیاس سنجش متغیر را تشکیل می‌دهند.

مطالعه کنید: انجام مقاله

برای تعریف متغیرهای پژوهش باید بین تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر و تعریف عملیاتی آزمایشی تفاوت قائل شد. در تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر، عملیاتی که باید انجام پذیرد تا اندازه‌گیری مفهوم یا سازه میسر شود آشکار می‌شود. مثلاً هوش را می‌توان چنین تعریف کرد که عبارت است از نمره‌ای که در آزمون تراز شده استانفورد ـ بینه بدست می‌آید.

مطالعه کنید: انجام مقاله مدیریت

در تعریف عملیاتی آزمایشی به بیان پرداخته می‌شود که پژوهشگر باید به اجرا درآورد تا اینکه شرایط آزمایشی ظاهر گردد. مثلاً برای تعریف عملیاتی آزمایشی“ ناکامی“ می‌توان “ممانعت آزمودنی از نیل به مقصد معین“ را مورد نظر قرار داد.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه فوری

تعریف مفهومی

تعریف مفهومی (Conceptual definition) اشاره به تعریف یک متغیر براساس مفاهیم دیگر جهت فهم آن متغیر دارد. در این تعریف معمولاً به یک نویسنده صاحب نظر ارجاع می‌دهند.

مطالعه کنید: درخواست انجام پایان نامه

برای مثال فرض کنید می‌خواهید در زمینه متغیر انگیزش مطالعه کنید. ابتدا باید بدانیم مفهوم انگیزش چیست بنابراین یک تعریف جامع از انگیزش از یک فرد صاحب‌نظر را می‌نویسیم: انگیزش به فرآیندهایی ارتباط دارد که به رفتار، نیرو و جهت می‌دهد (مزلو، ۱۹۹۰).

مطالعه کنید: سفارش انجام مقاله

تعریف عملیاتی

تعریف عملیاتی (Operational definition) یعنی اندازه‌پذیر کردن مفاهیم مورد مطالعه. با توجه به تعریف مفهومی، معنا و مفهوم متغیر مورد بررسی قابل درک می‌شود. حال با استفاده از تعریف عملیاتی باید متغیر مورد بررسی قابل اندازه‌گیری و سنجش شود.

مطالعه کنید: چاپ مقاله

برای مثال ما مفهوم متغیر انگیزش را فهمیدیم ولی این متغیر کاملاً انتزاعی است و نمی‌توانید آن را در میان کارکنان به صورت مستقیم مشاهده کنید. بنابراین باید این مفهوم را را اندازه‌پذیر کنیم. پس می‌توانیم تعریف عملیاتی انگیزش را اینگونه بیان کنیم: حضور به موقع در محل کار، شادی و نشاط در محل کار، احساس افتخار به شغل، انجام پاره‌ای از امور در منزل و …

مطالعه کنید: نوشتن مقاله برای دکتری

تفاوت تعریف مفهومی و تعریف عملیاتی

به منظور تصریح کار و ایجاد شرایط مناسب جهت درک مشترک از اصطلاحات و مفاهیم، ‏پژوهشگر به تعریف برخی اصطلاحات و مفاهیم کلیدی و متغیرها می‏پردازد. واژه‏های مهم عنوان باید در تعریف عملیاتی واژه ها به روشنی تعریف شوند.

مطالعه کنید: انجام تضمینی پایان نامه

تعریف مفهمومی

• تعریف مفهومی، تعریفی واژه ‏نامه ‏ای  است که همگان بر آن توافق دارند و صرف نظر از اینکه در چه بستر نحوی مورد استفاده قرار گیرد، پیوسته دامنه معنایی آن یکی است. 

مطالعه کنید: انجام پایان نامه ارشد

• تعاریف مفهومی ترجیحاً در فصل اول نیاید و در فصل دوم در قسمت مبانی نظری بیایند؛ مگر اینکه بین تعریف مفهومی و عملیاتی یک واژه آنقدر تفاوت باشد که لازم باشد در فصل اول یک تعریف مفهومی مختصر  و یک تعریف عملیاتی از آن واژه ارائه شود.

مطالعه کنید: انجام پروپوزال

تعریف عملیاتی

• تعریف عملیاتی، ناظر بر دامنه خاصی از معنا و مفهوم است که پژوهشگر برای پژوهش خود برمی‏ گزیند تا بتواند بر مبنای آن جریان پژوهش را به طور روشن دنبال کند. 
• تعریف عملیاتی در واقع حد انتظار مخاطب را از مفاهیمی که در پژوهش به کار رفته است تعیین می‏کند و تکلیف پژوهشگر را نیز در جریان پژوهش روشن می‏ سازد.
• پژوهشگر ناگزیر است اصطلاحات مبهمی را که در بخش ‏های مختلف پژوهش خود به کار برده است، اعم از عنوان، تعریف مسئله، هدف، و مانند آن را در آغاز برای مخاطب خود تعریف کند.

مطالعه کنید: انجام رساله دکتری

تبدیل تعریف عملیاتی به پرسشنامه

پس از آنکه پژوهشگر تعااریف عملیاتی هر متغیر را ارائه کرد برای سنجش هر متغیر چندین گویه بدست می‌آید. اکنون کافی است این گویه‌ها به صورت سوالی مطرح شوند بطوریکه بتوان با طیف لیکرت به آنها پاسخ داد.

مطالعه کنید: انجام مقاله ارزان

به تعریف عملیاتی مثال انگیزش توجه کنید. سوالات پرسشنامه انگیزش به صورت زیر خواهد بود:

– چه میزان در محل کار به موقع حاضر می‌شوید؟ (خیلی کم تا خیلی زیاد)

– چه میزان در محل کار خود احساس شادی و نشاط دارید؟

مطالعه کنید: انجام مقاله مروری

– چقدر از اینکه در این شغل فعالیت دارید احساس افتخار می‌کنید؟

– آیا تمایل دارید پاره‌ای از امور کاری را در منزل خود انجام دهید؟

مطالعه کنید: بهترین ابزار ترجمه برای پایان نامه رایگان در سال 2024 چیست؟

دقت کنید پرسشنامه به همین سادگی قابل طراحی است.

تبدیل پرسشنامه به تعریف عملیاتی

دانشجویان و پژوهشگران ایرانی از مهندسی معکوس استفاده می‌کنند. یعنی اول پرسشنامه را تهیه می‌کنند بعد به سراغ تعریف مفهومی و عملیاتی می‌روند. در این صورت ابعاد اصلی پرسشنامه را با استناد به افراد صاحب‌نظر تعریف مفهومی کنید. بعد سوالات مربوط به هر بعد را به صورت گویه درآورید. بنابراین اگر یک متغیر ۵ سوال داشته باشد تعریف عملیاتی آن شامل ۵ گویه خواهد شد.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه فناوری اطلاعات

دقت کنید بهتر است ابتدا مقوله‌های اصلی مطالعه مورد نظر را شناسایی کنید. سپس این مقوله‌ها را با استناد به منابع معتبر تعریف نمایید. بطوریکه برای فردی که تحقیق شما را مطالعه می‌کند قابل درک شود. سپس گویه‌هایی برای سنجش هر مقوله شناسایی کنید. بطوریکه پس از ادراک آن مقوله بتوان آن را مشاهده کرد و مورد سنجش قرار داد.

مطالعه کنید: انجام مقاله isi

انواع تعریف عملیاتی

1. تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر: در تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر، عملیاتی که باید انجام پذیرد تا اندازه‌گیری مفهوم یا سازه میسر شود آشکار می‌شود.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت کسب و کار

مثلاً برای تعرف عملیاتی فرسودگی شغلی می نویسیم : « نمره ای است که فرد از مجموع عبارات پرسشنامه فرسودگی شغلی گلدارد بدست می آورد».  معمولاً منظور از تعریف عملیاتی متغیر ها در پایان نامه و مقاله در علوم انسانی تعریف عملیاتی سنجش پذیر (اندازه پذیر) است.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت تکنولوژی

2. تعریف عملیاتی آزمایشی: در تعریف عملیاتی آزمایشی به بیان پرداخته می‌شود که پژوهشگر باید به اجرا درآورد تا اینکه شرایط آزمایشی ظاهر گردد. مثلاً برای تعریف عملیاتی آزمایشی“ ناکامی“ می‌توان “ممانعت آزمودنی از نیل به مقصد معین“ را مورد نظر قرار داد.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت ورزشی

هدف از نوشتن تعریف عملیاتی چیست؟

اصلی ترین هدف نوشتن تعریف عملیاتی این است که نویسنده بتواند ایده های خود را با بیان شفاف و معنای واضح در اختیار دیگران قرار دهد تا در نهایت آن ها بتوانند با فهم کامل این ایده ها و اصطلاحات مرتبط با آن ها، راه نویسنده را ادامه دهند و شاید به نتایج جدیدی در آن زمینه برسند.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت منابع انسانی

نحوه نوشتن تعریف مفهومی و عملیاتی در پروپوزال روانشناسی

از آنجا که بسیاری از واژه ها و اصطلاحات، معانی گوناگونی دارند، محقق در کاربرد آن ها در تحقیق خود ناگزیر به تعریف آنهاست.

زیرا، ممکن است در بعضی موارد، واژه یا اصطلاح ویژه «مفهومی» را به خواننده عرضه کند که اصولاً مورد توجه محقق نباشد، یا احتمالاً واژه و اصطلاح خاصی برای خواننده، بیگانه و نامفهوم باشد.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت آموزشی

بنابراین و با توجه به لزوم گویایی واژگان تحقیق محقق باید به طور دقیق به تعریف واژگان تحقیق خود بپردازد .

در تعریف واژگان و اصطلاحات توجه داشته باشید .

این گونه واژه ها و اصطلاحات را در پروپوزال، هم به لحاظ نظری (تعریف مفهومی) و هم از حیث عملی (تعریف عملیاتی) تعریف کنید.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت گردشگری

 در حد امکان از واژه ها و اصطلاحات یکسان، در بیان هر قسمت از تحقیقی استفاده نمایید تا در کلیه مراحل تحقیق منظور شما از به کار بردن واژه و اصطلاحی خاصی، برای خواننده مشخص و روشن باشد. 

اگر در بیان اهداف، فرضیه ها یا سؤالهای ویژه و یا در سایر قسمتهای تحقیق، ناچار به استفاده از واژه ها و اصطلاحات جدیدی شدید، تعریف آنها را نیز باید در قسمت مربوط به آن بیاورید.

مطالعه کنید: قیمت پایان نامه ارشد

الف: تعریف نظری - مفهومی

هدف از تعریف نظری واژه ها و اصطلاحات آن است که پژوهشگر یک مفهوم و واژه را به وسیله مفاهیم دیگر تعریف کند.

این تعریف یک استنباط ذهنی و تجریدی از واژه هاست و باید ریشه در نوشته ها و نظریه های موجود داشته باشد و به طور علمی بیان شود.

مطالعه کنید: انجام مقاله فوری

بهترین روش آن است که واژه ها و اصطلاحات را براساس تعریفی که توسط صاحبنظران در هر رشته ارائه شده و به کار میرود، تعریف نمود.

برای برخی از واژه ها با توجه به اینکه در زندگی روزمره به کار می روند و تقریباً معنی آشکاری دارند، در مقالات و نوشته ها تعریف مشخصی موجود نیست؛ لذا در این قبیل موارد می توان از فرهنگ لغات برای تعریف آنها استفاده کرد.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت کارآفرینی

در حد امکان باید تعریف نظری انتخاب شده (برای یک واژه یا اصطلاح) با کاربرد عملی آن در پژوهش مورد نظر ارتباط معنی داری داشته باشد.

ب: تعریف عملیاتی

اما منظور از تعریف عملیاتی واژه ها و اصطلاحات، آن است که محقق در این تعریف به مشخص ساختن حدود یک متغیر و تعیین حوزه عملیاتی آن، تعیین معیارها و ملاک تجربی و عملی جهت اندازه گیری و سنجش آن متغیر به طریقی که در پژوهش موردنظر مد توجه محقق باشد، مبادرت می کند.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت بازرگانی

تعریف عملیاتی بایستی به صورت دقیق و با کلمات ساده و واضح بیان شود، به طوری که معنی آن برای همه خوانندگان یکسان باشد.

به عبارت دیگر، تعریف عملی باید طوری نوشته شود که همه جنبه های مربوط به آن واژه و اصطلاح را مشخص کند، به گونه ای که خوانندگان نتوانند برداشت های متفاوت از آن پیدا کنند.

مطالعه کنید: انجام پایان نامه مدیریت دولتی

به خاطر داشته باشید که تعریف عملیاتی واژه ها و اصطلاحات باید بر اساس تعریف نظری آن ها باشد.

برای مثال، اگر مراد فراهم سازی تعاریف نظری و عملی برای واژه «رضایت شغلی» باشد.

مطالعه کنید: پایان نامه

محقق باید ابتدا آن را به صورت نظری تعریف کند تا مشخص شود، چه ذهنیتی از این واژه دارد و سپس آن را به گونه عملیاتی تعریف نماید تا معلوم گردد در این پژوهش خاص، منظور او از این واژه چیست.

مطالعه کنید: روش تحقیق

تعریف عملیاتی در روش تحقیق و مطالعات دانشگاهی

وقتی در فضای آکادمیک و بحث روش تحقیق از تعریف عملیاتی صحبت می‌کنیم، انتظار داریم که شیوه سنجش یک متغیر به شکل شفاف و مشخص تعیین شود.

مثلاً اگر از تعریف عملیاتی خجالتی بودن صحبت می‌کنیم، این‌که صرفاً چند جمله در توصیف آن بگوییم کافی نیست.

مطالعه کنید: انجام پروپوزال فوری

بلکه باید دقیقاً مشخص کنیم که در مقاله و تحقیق خود، خجالتی بودن را چگونه بررسی کرده و خواهیم سنجید.

آیا از پرسشنامه استفاده می‌کنیم؟ اگر چنین است، این پرسشنامه شامل چه سوال‌هایی است؟‌ چگونه و در چه شرایطی تکمیل خواهد شد؟

آیا از دوستان فرد می‌خواهیم که میزان خجالتی بودن او را (مثلاً با عددی بین یک تا پنج) مشخص کنند و سپس میانگین را محاسبه می‌کنیم؟

مطالعه کنید: روش دلفی

توجه داشته باشید که در بحث تعریف عملیاتی، درست و نادرست بودن در اولویت بعدی است؛ بلکه این شفاف بودن تعریف است که اهمیت دارد.

طبیعتاً بعدها در طول یک مطالعه یا به واسطه‌ی بررسی‌های متخصصین، ارزش، اعتبار و فایده‌ی یک شاخص، سنجیده و استخراج خواهد شد. اما فعلاً مهم است که همه دقیقاً بدانند از چه چیزی صحبت می‌کنند.

مطالعه کنید: سرقت ادبی

تعریف عملیاتی در فضای مدیریت و کسب و کار

اصطلاح تعریف عملیاتی در میان مدیران و فعالان کسب و کار هم، طرفداران بسیاری دارد و یکی از واژگان روزمره و کاربردی در فضای مدیریت محسوب می‌شود.

فرض کنید در جلسه‌ای صحبت می‌شود که مشتریان ما از محصولات‌مان ناراضی هستند.

مطالعه کنید: تحقیقات کیفی

در این‌جا ممکن است مدیر بپرسد: تعریف عملیاتی رضایت مشتری چیست؟

او در این‌جا اصرار ندارد با تحقیقی دقیق و مطالعات دانشگاهی و مقالاتی از ژورنال‌های معتبر مواجه شود. اما انتظار دارد مشخص شود که رضایت مشتری دقیقاً با چه فرایندی و به چه شیوه‌ای سنجیده می‌شود. این فرایند باید آن‌قدر دقیق و شفاف باشد که فرد یا دپارتمان دیگر، بتواند آن را اجرا کرده و مقادیر مشابه یا یکسانی را برای شاخص‌های مورد بحث استخراج کند.

انجام پایان نامه

به منظور داشتن رسالت علمی سعی کردم همیشه با دانشجویان طوری رفیق باشم که کم و کاستی های علمی خودشان را با من در میان بگذراند. در اینجا نیز سعی خوهم کرد به عنوان یک مشاور در انجام پایان نامه در کنارشان باشم. انجام مقاله و انجام پایان نامه در دوره دکتری و ارشد در رشته مدیریت و سایر رشته ها مهم است و دانشجویان را با مشکلات زیادی روبرو می کنند. سعی شده است در اینجا آموزش هایی در این زمینه و مشاوره در زمینه پایان نامه نویسی، مقاله نویسی انجام شود.

تزیسمی موسسه انجام پایان نامه