تحلیل ساختاری

پژوهش اسنادی

پژوهش اسنادی ، پژوهش اسنادی (Documentary research) استفاده از منابع و اسناد بیرونی برای پشتیبانی از نظریه یا دیدگاهی در مطالعات دانشگاهی است. بسیاری از اوقات، اصطلاح تحقیق کتابخانه‌ای را به‌جای پژوهش اسنادی به‌کار می‌برند، که به‌نظر، اصطلاح دقیق و درستی نیست. زیرا منظور از مطالعات کتابخانه‌ای، مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس پژوهشگر قرار ندارد. این منابع غالباً مربوط به گذشته‌ای دور یا نزدیک می‌گردد. پژوهشگر از اسناد و مدارک زمان‌های پیشین که در کتابخانه‌ها موجود می‌باشند، استفاده می‌کند.

روش پژوهش اسنادی هم به منزله روشی تام و هم تکنیکی برای تقویت سایر روش‌های کیفی در پژوهش‌های علوم اجتماعی مورد توجه بوده است. در این روش، پژوهشگر داده‌های پژوهشی خود را درباره کنشگران، واقیع و پدیده‌های اجتماعی، از بین منابع و اسناد گردآوری می‌کند. بخش قابل توجهی از پژوهش‌های نظری در جامعه شناسی، خواسته یا ناخواسته از روش اسنادی بهره می‌برند.

روش اسنادی می‌تواند شیوه‌های اجرایی لازم برای بررسی پیشینه پژوهش را فراهم آورد. با وجود اهمیت این روش و کوشش پژوهشگران جهت بکارگیری آن، خط‌مشی منسجم و نظام مندی در استفاده از این روش اتخاذ نشده است. بنابراین در این مقاله کوشش شده است تا روش پژوهش اسنادی و شیوه‌های اجرای آن تشریح شود.

دانشمندان علوم اجتماعی اغلب تحقیقات اسنادی انجام می دهند. کاربرد اصلی آن ارزیابی اسناد مختلف به نفع ارزش اجتماعی یا تاریخی است. محققان همچنین تحقیقات اسنادی را برای مطالعه اسناد متعدد پیرامون رویدادها یا افراد انجام می دهند.

پژوهش اسنادی
پژوهش اسنادی – تزیسمی

فهرست مطالب

پژوهش اسنادی چیست؟

تحقیق اسنادی تحقیقاتی است که با استفاده از اسناد رسمی یا اسناد شخصی به عنوان منبع اطلاعات انجام می شود.

اسناد می توانند شامل موارد زیر باشند:

. روزنامه ها
. تمبر
. یادداشت های روزانه
. نقشه ها
. دستی
. دایرکتوری ها
. نقاشی ها
. انتشارات آماری دولتی
. صفحه های گرامافون
. عکس ها
. فایل های کامپیوتری
. نوارها

موارد فوق ممکن است با سند سنتی مطابقت نداشته باشد، اما شرکت ها می توانند از آنها برای تحقیقات اسنادی استفاده کنند زیرا حاوی اطلاعات هستند.

تحقیقات اسنادی مشابه تحلیل محتوا است که شامل مطالعه اطلاعات موجود ثبت شده در رسانه ها، متون و موارد فیزیکی است. در اینجا جمع آوری داده ها از افراد برای انجام تحقیق الزامی نیست. از این رو، این نمونه بارز تحقیقات ثانویه است.

توجه به کیفیت اسناد در عین استفاده از آن به عنوان مدرکی بر روابط اجتماعی و معانی اجتماعی ضروری است. به خاطر داشته باشید که برخلاف نظرسنجی ها و مصاحبه های تحقیقاتی، سوابق در ابتدا بدون در نظر گرفتن هدف تحقیق منتشر/تولید می شوند. این روش خوبی است که قبل از تصمیم گیری، اسناد را با سایر اسناد مشابه تأیید کنید.

 

لطفا این مقاله را هم مطالعه کنید: قلمرو پژوهش

کاربرد پژوهشی اسنادی

پژوهش اسنادی همان‌طور که برای استفاده از اسناد و مدارک ذکر شده است. این روش بویژه زمانی مورد استفاده است. که یا تحقیقی تاریخی در دست انجام باشد. سایر کاربردهای آن مرتبط با پدیده های موجود بوده اند و محقق درصدد تحقیق در مورد آن موضوع برآمده است. همچنین ممکن است محقق نیاز به استفاده از اسناد و مدارک را ایجاب داشته باشد. به عبارت دیکر لازم باشد در یک زمینه خاص، مأخذیابی شود.

کاربرد روش اسنادی در تحقیقات تاریخی بسیار زیاد است. اگر قرار باشد در صدد شناخت خانواده در عصری از گذشته برآییم، بدیهی است به دلیل فاصله زمانی که با ما دارد، باید از روش اسنادی بهره برداریم. از روش اسنادی در یک بررسی و تحقیق دارای خصوصیات خصوصی است. فاصله پژوهشگر با واقعه تاریخی باعث می‌شود که وی در رابطه با وقایع مشابه در جهان آنروز ببیند و تحلیل کند.

همچنین، پژوهشگر در درون دوره تاریخی، نمی‌تواند، جامع و فراگیر را در مورد پدیده‌های طبیعی ببیند. زمانی که زمان حادثه تاریخی تا زمان پژوهش اسنادی پدید می‌آید، به پژوهشگر کمک می‌کند تا عوامل اصیل تاریخی را با دقت بیشتر بشناسد. این باعث می شود از تکرار، جلوگیری از ورزد و به نتایج نوینی دست.

نمونه های تحقیق اسنادی

در زیر، می‌توانیم چند نمونه واقعی از تحقیقات اسنادی را که در رویدادهای روزانه شرکت‌ها اعمال می‌شود، بیابیم.

1. مطالعات پژوهشی اجتماعی

اگرچه امروزه تحقیقات اسنادی به طور گسترده مورد استفاده قرار نمی‌گیرد، اما روش تحقیق برای انجام مطالعات پژوهش اجتماعی است. به عنوان مثال، کارل مارکس و امیل دورکیم از تحقیقات مستند به طور گسترده برای تحقیقات خود استفاده کردند.

کارل مارکس از اسنادی مانند:

. اعلیحضرت بازرسان کارخانه ها گزارش می دهند
. کمیسیون سلطنتی
. گزارش های درآمد داخلی

همچنین سابقه استفاده او از گزارش‌های افسر پزشکی شورای خصوصی، گزارش‌های مربوط به اشتغال کودکان در کارخانه‌ها، قوانین ذرت، قوانین بانکی، و گزارش‌های سرشماری برای ولز و انگلیس وجود دارد.

دورکیم، یکی از بنیانگذاران جامعه شناسی، کتابی در مورد خودکشی نوشت که به عنوان اولین نمونه مدرن استفاده روشمند و مداوم از اسناد برای تحقیقات اجتماعی شناخته می شود.

2. استعلام آرشیوی

حوزه جامعه شناسی دارای سنت پرطرفدار و دیرینه تحقیق مستند است. بسیاری از مورخان برای تحقیق خود به اسناد اولیه مراجعه می کنند و به آنها تکیه می کنند. مورخان در حین انجام تحقیق بر اسناد تاریخی تأکید بیشتری می کنند. البته، با تکامل ما، اسناد مجازی مانند ایمیل ها نقش مهمی در فعالیت های تحقیقاتی انجام شده توسط این محققان ایفا می کنند.

3. تفسیر زیبایی شناختی

تحقیقات اسنادی فقط به متن محدود نمی شود. از تصاویر، نقاشی ها، فیلم ها، فایل های صوتی، آثار تاریخی نیز برای انجام تحقیقات استفاده می شود. محققین مستند در حین تحصیل در علوم اجتماعی از این ابزارها علاوه بر متون استفاده می کنند. استفاده از این ابزارها بر صحت تحقیق متنی می افزاید و یا به خوبی می تواند انحرافات را در یافته ها نشان دهد.

این انحراف نشان می دهد که محققان برای نتیجه گیری دقیق بیشتر تحقیق کنند.

روش تحقیق اسنادی

تحقیقات مستند، اگر به طور کامل انجام شود، می تواند به ایجاد یک فرضیه یا اثبات یا رد یک نظریه موجود کمک کند. البته این بستگی به روش بکار گرفته شده و عمق تحقیق انجام شده دارد. محقق باید تحقیق ثانویه خود را برای تجزیه و تحلیل مطالب قبل از استخراج انجام دهد. آنها باید داده ها را به صورت علمی مدیریت کنند.

برای کنترل کیفیت محتوا، این رویکرد چهار مرحله‌ای را دنبال کنید:

. صحت اسناد
. اعتبار اسناد
. نمایندگی اسناد
. معنای حاصل از اسناد

بیایید با جزئیات به این موارد نگاه کنیم.

صحت اسناد

اصالت دلالت بر این دارد که آیا منشاء سند قابل اعتماد است، آیا شواهد واقعی است، آیا نیات صادقانه است و چه تعهداتی برای ایجاد سند بوده است. اصالت منبع، ملاک اولیه تحقیق اسنادی است.

اعتبار اسناد

اعتبار به معنای مؤلفه های ذهنی و عینی است که باعث می شود فرد به منبع اطلاعات و اینکه آیا داده ها عاری از تحریف و خطا هستند، باور داشته باشد. اطلاعات باید قابل اعتماد بوده و سطحی از تخصص داشته باشند.

نمایندگی اسناد

نمایندگی به این اشاره دارد که آیا سند مجموعه گسترده تری از نقطه داده را نشان می دهد یا خیر، و این مجموعه ای از موضوع مورد مطالعه است. با گذشت زمان اسناد به دلیل درج عوامل جدید مخدوش می شوند و باید بررسی شود تا از نماینده بودن اسناد اطمینان حاصل شود.

معنای حاصل از اسناد

معنی به این معناست که آیا یافته ها قابل درک و روشن هستند تا بتوان آنها را مدرک نامید. هدف از بررسی اسناد، درک اهمیت و معنای آن است. پژوهشگران باید دریابند که آیا این سند با بافت تاریخی مطابقت دارد یا خیر.

 

می توانید این مقاله را هم مطالعه کنید: تحلیل استنادی

پژوهش اسنادی
پژوهش اسنادی – تزیسمی

مزایای مطالعه اسنادی

مزایای روش تحقیق اسنادی به شرح زیر است:

. داده ها به راحتی در دسترس هستند: داده ها به راحتی در منابع مختلف در دسترس هستند. شما فقط باید بدانید که به کجا نگاه کنید و چگونه از آن استفاده کنید. داده ها به اشکال مختلف در دسترس هستند و استفاده از آن چالش واقعی است.
. ارزان و مقرون به صرفه: داده های تحقیق قبلاً به صورت چاپی یا سایر اشکال جمع آوری و منتشر شده است. محقق نیازی به صرف هزینه و زمان مانند آنها برای جمع آوری بینش تحقیقات بازار و جمع آوری داده ندارد. آنها باید داده های موجود را از منابع مختلف جستجو و گردآوری کنند.
. صرفه جویی در زمان: انجام تحقیقات بازار زمان بر است. پاسخ‌ها آنطور که انتظار می‌رود سریع وارد نمی‌شوند و جمع‌آوری پاسخ‌های جهانی زمان زیادی را می‌طلبد. اگر تمام اسناد مرجع را در دسترس دارید (یا می دانید کجا آنها را پیدا کنید)، تحقیق نسبتاً سریع است.
. غیر سوگیری: جمع آوری داده های اولیه تمایل به جانبداری دارد. این سوگیری به عوامل زیادی مانند سن پاسخ دهندگان، زمان شرکت در نظرسنجی، ذهنیت آنها در حین شرکت در نظرسنجی، جنسیت آنها، احساسات آنها نسبت به ایده های خاص بستگی دارد. در مورد سوگیری نظرسنجی، این فهرست همچنان ادامه دارد.
. در جمع آوری داده ها نیازی به حضور محقق نیست: نیازی به حضور محقق در جمع آوری داده ها نیست. حضور محقق در هر نقطه از منبع داده، به ویژه در مورد منابع مختلف داده، عملاً غیرممکن است.
. مفید برای فرضیه: از داده های تاریخی برای استنباط از رویدادهای فعلی یا آینده استفاده کنید. از تجربه رویدادهای گذشته و داده های موجود برای آنها می توان نتیجه گیری کرد.

معایب روش

معایب روش تحقیق اسنادی به شرح زیر است:

. داده‌های محدود: داده‌ها همیشه در دسترس نیستند، به‌ویژه زمانی که باید یک نظریه را تأیید کنید یا استدلال خود را بر اساس اشکال مختلف داده تقویت کنید.
. عدم دقت: از آنجایی که داده ها تاریخی و منتشر شده هستند، تقریباً هیچ راهی برای اطمینان از دقیق بودن یا نبودن داده ها وجود ندارد.
. اسناد ناقص: اغلب، اسناد ممکن است ناقص باشند، و هیچ راهی برای اطلاع از وجود اسناد اضافی برای مراجعه در مورد موضوع وجود ندارد.
. داده‌های خارج از زمینه: داده‌هایی که محقق به آنها اشاره می‌کند ممکن است خارج از زمینه باشد و با مفهومی که محقق در صدد مطالعه آن است همخوانی نداشته باشد. به این دلیل که هنگام ایجاد داده های اصلی به هدف تحقیق فکر نمی شود. اغلب، محققان باید به داده های موجود بسنده کنند.

منابع پژوهش اسنادی

در پژوهش اسنادی، منابع اصلی مورد استفاده، کتب و مدارک منثور و منظومی است که از دوره‌های گذشته به جای مانده و جدیداً از اسلاید، فیلم و سایر تکنولوژی‌های ضبط وقایع تاریخی نیز در پژوهش اسنادی استفاده می‌شود. اسنادی که در پژوهش اسنادی مورد استفاده قرار می‌گیرند عمدتاً شامل اطلاعات و نتایجی است که توسط نویسندگان و پژوهش‌گران قبلی در حوزه مورد بحث فراهم گردیده‌اند.
اصالت یک تحقیق اسنادی به منابع حائز اهمیتی است که از آنان استفاده می‌شود. مآخذ مورد استفاده در تحقیقات اسنادی و کتابخانه‌ای سه دسته هستند:

کتاب‌ها: شامل دو دسته فرهنگ لغت‌ها، دانش‌نامه‌ها، اطلس‌ها و همچنین کتب تخصصی در یک رشته علمی‌اند.

مجله‌ها و نشریات ادواری: شامل روزنامه‌ها و سایر مجله‌های عمومی و تخصصی‌اند.

اسناد: شامل نشریه‌هایی است که توسط سازمان‌های ذی‌صلاح مثل بانک مرکزی، مرکز آمار قضائی وزارت دادگستری و … منتشر می‌شوند. استفاده از اسناد و مدارک و روش‌های صحیح منبع‌گذاری و متأخریابی از اهمیت بسیار زیادی در جامعه‌شناسی برخوردار است. به این‌طریق که در تحقیقات، حق دیگران ضایع نشود. یعنی خواننده بداند؛ که جمله یا پاراگراف خاص که در تحقیق نقل شده از کجا اخذ شده است. همچنین اعتبار یک تحقیق تاریخی به نوع مدارک و اسنادی است که پژوهشگر از آن‌ها بهره گرفته است. بنابراین مأخذیابی نه‌تنها منبع‌یابی را در مسأله سنجش به‌عهده دارد؛ بلکه به نوعی ارتباط اخلاق با علم را هم بیان می‌کند.

خلاصه و جمع‌بندی

پارادایم‌ها و مکاتب پژوهشی متعددی در علوم اجتماعی با بررسی متون و اسناد سروکار دارند. روش اسنادی به منزله روشی کانونی در میان آنها قرار دارد. برای نمونه پژوهشگران در پارادایم هرمنوتیک، تفسیرگرایی و قوم‌نگاری در مطالعات و تحلیل‌های خود از اسناد و مدارک استفاده می‌کنند. در این بین برخی از پاردایم‌ها سهم بیشتری در بکارگیری و توسعه تکنیکی روش اسنادی دارند.

پژوهش اسنادی یعنی تحلیل آن دسته از اسنادی که شامل اطلاعات درباره پدیده‌هایی است که قصد مطالعه آنها را داریم. این روش مستلزم جست‌وجویی توصیفی و تفسیری است. به همین دلیل نمی‌توان توسعه نکنیکی این روش به سنت هرمنوتیک متصل کرد. در این روش پژوهشگر در صدد آن است که از فهم مقاصد و انگیزه‌های اسناد و متون یا تحلیل تاویلی یک متن خارج شود. سپس آن را به عنوان زبان مکتوب و گفتمان نوشتاری نویسنده، پذیرفته و مورد استناد قرار دهد. بنابراین بستر معرفت‌شناختی و تکنیکی پژوهش اسنادی به پارادایم تفسیری نزدیک است.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *