تحلیل روایت

پرسشنامه محقق ساخته

پرسشنامه محقق ساخته ، پرسشنامه محقق ساخته نوعی از پرسشنامه است که پژوهشگر در راستای اهداف تحقیق خود آن را طراحی می‌کند. به عنوان مثال پژوهشگری قصد یک تحقیق محلی را دارد و می‌خواهد ویژگی‌های اخلاقی یک محله را بسنجد. در این راستا محقق تعدادی سوال در جهت ویژگی‌های آن محله طراحی می‌کند.

پرسشنامه محقق ساخته ابزاری برای گردآوری و سنجش دیدگاه نمونه آماری پیرامون پدیده مورد مطالعه می‌باشد که توسط خود پژوهشگر ساخته می‌شود. اگر برای سنجش یک پدیده پرسشنامه مناسب و استاندارد وجود نداشته باشد از این نوع پرسشنامه به عنوان ابزار گردآوری اطلاعات استفاده می‌شود.

پرسشنامه‌های محقق ساخته مزایای زیادی دارند. مهم‌ترین برتری آنها این است که کاملاً بومی و مرتبط هستند. یعنی پژوهشگر دقیقاً متناسب با نیاز خودش این نوع پرسشنامه را طراحی می‌کند. با این وجود همیشه روایی و پایایی این ابزار مورد تردید است. یک دشواری دیگر برای پژوهشگران ایرانی آن است که استاد راهنما بسیار در برابر پذیرش این نوع پرسشنامه مقاومت می‌کند. برای حل مشکل روایی و پایایی راهکارهای مناسبی وجود دارد ولی راضی کردن اساتید واقعا دشوار است. در ادامه مراحل ساخت و اعتبارسنجی این ابزار تشریح می‌گردد.

پرسشنامه محقق ساخته
پرسشنامه محقق ساخته – تزیسمی

فهرست مطالب

پرسشنامه محقق ساخته چيست؟

پرسش نامه يك طرح پژوهشي، مقاله يا پايان نامه مي تواند به دو صورت باشد. نوع اول پرسش نامه استاندارد است، به اين معنا كه اين نوع پرسشنامه قبلا توسط پژوهشگران و يا صاحبنظران مورد استفاده قرار گرفته است و پايايي و روايي آن مورد تاييد قرار گرفته است. نوع دوم از پرسشنامه ها پرسش نامه محقق ساخته است كه در آن خود محقق اقدام به طراحي سوالات پرسشنامه براي اولين بار مي نمايد و در اينجاست كه ابتدا بايد روايي و پايايي پرسشنامه را مورد تاييد قرار داد و سپس نسبت به تكميل كامل پرسشنامه ها توسط مخاطبان اقدام نمود. پرسشنامه محقق ساخته مي تواند تمام از نو مورد تدوين و طراحي قرار گيرد و يا با تركيب و ويرايش چند پرسشنامه لستاندارد در مواردي كه موضوع تحقيق تلفيقي از چند موضوع قبلي است، مورد طراحي قرار گيرد.

مراحل ساخت پرسشنامه محقق ساخته

یکی از سوالاتی که دانشجویان بخصوص دانشجویان ارشد از اساتید دارند، چگونگی ساخت پرسشنامه محقق ساخته است. مراحل این کار به صورت زیر است.

1. ابتدا دانشجوی بدبخت به سراغ یکی از اساتید می رود (این مرحله یکی از سخت ترین مراحل است، چون معمولا اساتید وقت ندارند و تمام وقتشان صرف تولید علم می شود)

2. موضوع را به استاد می گوید(کمتر پیش می آید استاد محترم به تحسین یا لا اقل تایید نصفه و نیمه موضوع دانشجوی بدبخت فلک زده دست بزند. جوری نگاه می کند که انگار با یک خل یا … طرف است. پس دلسرد نشوید، این اتفاق برای همه می افتد)

3. بالاخره استاد از نگاه معصومانه دانشجو دلش به درد می آید(البته نه همیشه) و حاضر می شود با او همکاری کند. (سعی کنید در این مرحله به استاد بگوید، همه اساتید شما را در این زمینه صاحب نظر می دانند).

4. به شما می گوید مقاله یا مطلبی در این مورد خوانده اید و شما مسلما خوانده اید می گویید: بله (این مرحله هم سخت است چون اساتید محترم از شما توضیح می خواهند و هر چه شما از مطالب خوانده شده بگویید، ایراد خواهند گرفت. اما سعی کنید حتی اگر استادی از سر تکبر بر مطالب شما ایراد گرفت آن را قبول کنید، در غیر این صورت باید سراغ استاد دیگری رفته و این مراحل را از اول شروع کنید)

5. استاد شما را به خواندن مقالات بیشتر دعوت کرده و شما با کمال میل قبول می کنید.

6. اگر شما به عنوان مثال در مورد نگرش به یک موضوع که پرسشنامه ندارد، می خواهید پرسشنامه طرح کنید، باید مولفه های این موضوع را پیدا کرده و گویه های خود را بر اساس آن بنویسید( استاد خودش به خوبی شما را راهنمایی (شاید) خواهد کرد.

7. بعد از آنکه پرسشنامه و گویه هایش را تنظیم کردید این پرسشنامه باید به تایید چند تن از اساتید برسد.( این مرحله چندین برابر از مرحله اول سخت تر است. چون اگر آنجا با یک استاد سرو کار داشتید، اینجا با 5-6 استاد که همه مشغول تولید علم بوده و تمام وقتشان صرف تعالی علوم است، طرفید. پس اینجا هم دلسرد نشوید)

8. پرسشنامه را روی 30 تا 40 فرد از نمونه مورد نظر اجرا کنید تا پایایی آن به دست آید (راحت ترین مرحل)

9. حالا پرسش نامه خود را اجرا کنید.

10. شاید بعد از ارسال مقاله توسط استاد متوجه شوید که اسم شما بعنوان نویسنده ذکر نگردیده، پس شوکه نشوید و با امید کار دوم خود را آغاز کنید چون چیزهایی را در این مراحل یاد گرفته اید که کارتان بسیار راحت خواهد شد.

مراحل طراحی پرسشنامه محقق ساخته

دو شیوه مختلف برای طراحی پرسشنامه محقق ساخته وجود دارد.

در روش نخست براساس نظریه چرچیل (۱۹۷۹) باید ابعاد پدیده مورد مطالعه شناسایی شود. سپس برای هر بعد مجموعه‌ای از شاخص‌ها شناسایی می‌شود. برای شناسایی شاخص‌ها می‌توان از پیشینه پژوهش و مطالعه کتابخانه‌ای استفاده کرد. در نهایت مجموعه‌ای از شاخص‌ها برای هر بعد شناسایی می‌شود.

در روش دوم براساس نظریه کرسول (۲۰۱۷) ابتدا با مصاحبه‌های تخصصی و کدگذاری و تحلیل کیفی مصاحبه‌ها، شاخص‌های مختلف شناسایی می‌شود. سپس از طریق مقوله‌بندی کردن شاخص‌ها، یک ابزار مناسب طراحی می‌شود.

در مجموع طراحی یک پرسشنامه محقق‌ساخته دو فاز دارد:

. شناسایی شاخص‌ها: از طریق مطالعات کتابخانه‌ای یا مصاحبه
. دسته‌بندی شاخص‌ها: مقوله‌بندی کردن براساس دیدگاه پژوهشگر یا تحلیل عاملی اکتشافی

پرسش ۱: برای شناسایی شاخص‌ها از ادبیات پژوهش استفاده کنم یا مصاحبه؟ اگر ادبیات پژوهش غنی است از مطالعات کتابخانه‌ای استفاده کنید. اگر موضوع بسیار جدید و تازه است یا بسیار تخصصی و ویژه است از مصاحبه استفاده کنید.

پرسش ۲: ابتدا ابعاد سازه اصلی را شناسایی کنم و بعد برای هر بعد شاخص پیدا کنم یا ابتدا شاخص‌ها را پیدا کنم بعداً آنها را دسته‌بندی کنم؟ اگر موضوع دارای پشتوانه نئوریک و ادبیات پژوهش کافی باشد بهتر است ابتدا ابعاد اصلی را شناسایی کنید. سپس برای هر بعد شاخص‌ها را تعیین کنید. اگر موضوع بسیار جدید است و با کدگذاری شاخص‌های پایه را شناسایی کرده‌اید بهتر است مقوله‌های اصلی را در انتهای کار بدست بیاورید.

پرسشنامه محقق ساخته
پرسشنامه محقق ساخته – تزیسمی

اعتبارسنجی پرسشنامه محقق ساخته

پس از آنکه ابعاد اصلی و شاخص‌های سنجش آنها (گویه‌ها) احصاء گردید آنها را به اساتید و صاحب‌نظران ارائه کنید. نظر آنها را در مورد درستی ابعاد و گویه‌ها جویا شوید. به این روش روایی صوری گویند و روشی ساده برای سنجش اعتبار پرسشنامه محقق ساخته است. همینطور می‌توانید از روایی محتوایی ( CVI یا CVR ) نیز استفاده کنید.

پس از سنجش روایی و حذف و اضافه گویه‌ها، در نهایت ابعاد و گویه‌های موجود را در قالب یک پرسشنامه طیف لیکرت تنظیم کنید. انواع مختلف طیف لیکرت برای این منظور وجود دارد. در نهایت پرسشنامه را بین ۲۰ تا ۳۰ نفر به صورت آزمایشی توزیع کنید. داده‌ها را گردآوری کرده و پایایی آنها را با آلفای کرونباخ بسنجید.

پرسش ۳: برای اعتبارسنجی پرسشنامه‌هایی که با کدگذاری و تحلیل کیفی بدست آمده است از چه راه تخصصی می‌شود استفاده کرد؟ البته استفاده از روایی محتوایی و آلفای کرونباخ نیز برای چنین پرسشنامه‌هایی مصداق دارد اما روش‌های تخصصی دیگری نیز وجود دارد. پیشنهاد می‌شود برای اعتبارسنجی گویه‌های شناسایی شده از ضریب هولستی و برای مقوله‌بندی از کاپای کوهن استفاده کنید. آموزش روایی و پایایی تحقیق کیفی را مطالعه کنید.

نتیجه‌گیری

پرسشنامه محقق ساخته ابزاری برای گردآوری داده‌های پژوهش است. این نوع پرسشنامه توسط خود پژوهشگر با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های تخصصی طراحی می‌شود. از این پرسشنامه معمولاً زمانی استفاده می‌شود که پرسشنامه استاندارد موجود نیست. همچنین ممکن است یک مطالعه بسیار تخصصی و ویژه باشد. مهم‌ترین مزیت این ابزار آن است که کاملاً بومی‌شده است. از سوی دیگر روایی و پایایی آن همواره مورد تردید است.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *