ویکور فازی

ویکور فازی

ویکور فازی ، ویکور فازی (FVIKOR) یک روش تصمیم‌گیری چندشاخصه مبتنی بر منطق فازی برای اولویت‌بندی گزینه‌ها براساس میزان سودمندی و زیان آنها است. اپریکویک روش سنتی ویکور (VIKOR) را به سال ۱۹۸۴ معرفی کرد و به سال ۲۰۰۰ نیز به توسعه آن براساس منطق فازی پرداخت.

در این روش کوشش می‌شود محاسبات روش سنتی با ویکور با استفاده از اعداد فازی و محاسبات منطق فازی انجام شود. روش ویکور فازی برای تعیین راه‌حل توافقی مسئله چندمعیاره فازی توسعه یافت. هدف این روش تصمیم‌گیری چندمعیاره برای انتخاب بهترین گزینه (توافقی) می‌باشد. روش ویکور فازی Fuzzy Vikor نیز مبتنی بر ماتریس تصمیم با استفاده از اصول محاسبات فازی است.

گزینه‌ها را می‌توان ایجاد نمود و با مدل‌های ریاضیاتی، مدل‌های فیزیکی و یا بوسیله آزمایشات بر روی سیستم موجود یا دیگر سیستم‌های مشابه، مورد آزمون قرار داد. محدودیت‌ها بعنوان اهداف با اولویت بالا تلقی می‌شوند که باید در فرایند ارزیابی گزینه‌ها لحاظ شوند. در این بحث، اعداد فازی مثلثی با نماد F̃ ij=(lij,mij,uij) نمایش داده می‌شوند. مجموعه معیارهایی که بار مثبت دارند (سودمندی) با lb و مجموعه معیارهایی که بار منفی دارند (هزینه) با lc نشان داده می‌شوند.

ویکور فازی
ویکور فازی – تزیسمی

فهرست مطالب

ویکور فازی چیست؟

روش ویکور فازی از روش های تصمیم گیری چند معیاره است که هدف آن انتخاب بهترین گزینه می باشد. این تکنیک همانند روش ویکور است منتها با اعداد fuzzy و محیط فازی در رابطه است استفاده از محیط فازی باعث دقت در نتایج به علت غلبه بر ابهامات و عدم قطعیت های مساله می شود.

لطفا این مقاله را هم مطالعه کنید: ویکور چیست؟

انواع اعداد در ویکور فازی

در روش ویکور فازی در اکثر مقالات از دو نوع عدد فازی استفاده کرده اند :۱- عدد فازی مثلثی، ۲-عدد فازی ذوزنقه ای.
عدد فازی ذوزنقه ای به صورت یک عدد با ۴ درایه مطرح می شود که تابع عضویت آن ۴ تابعی است. در واقع در این تابع عضویت مقادیر بین m1 و m2 دارای درجه عضویت ۱ هستند فرض کنید فردی را ما جوان در نظر بگیریم که بین ۲۰ تا ۳۰ باشد حالا دو حد وسط را اگر ۲۲ تا ۲۸ در نظر بگیریم در این بازه صددرصد جوان هست.
ساده ترین و در عین حال پرکاربردترین عدد فازی، مثلثی می باشد این عدد فازی دارای ۳ درایه می باشد که تابع عضویت آن ۳ تابعی است. این مدل عدد فازی تقریبا در همه مقالات و پایان نامه ها مورد استفاده قرار می گیرد. در این مدل عدد m دارای مقدار تابع عضویت ۱ است.

مطلوبیت گروهی در ویکور فازی

مطلوبیت گروهی در ویکور و ویکور فازی پارامتری است که با توجه به میزان توافق گروه تصمیم گیرنده تعیین می گردد.
توافق خیلی زیاد باشد آنگاه v > 0.5 توافق با اکثریت آرا باشد آنگاه v=0.5 توافق اندک باشد آنگاه v <0.5 هرچه v بزرگتر باشد آنگاه به نظرات گروهی بیشتر بها داده است. هرچه v کوچکتر باشد آنگاه به نظرات فردی بیشتر بها داده است.
مقدار v در اکثر مقالات ۰٫۵ در نظر گرفته شده است.

گام های روش ویکور فازی:

گام1: تعیین ایده آل مثبت و منفی
گام2: نرمال سازی ماتریس تصمیم
گام 3: تعیین مقادیر S ̃_i و R ̃_i:
گام4: محاسبه شاخص ویکور (Q ) و رتبه بندی گزینه‌ها

می توانید این مقاله را هم مطالعه کنید: روش دلفی

ویکور فازی
ویکور فازی – تزیسمی

مثال ویکور فازی

برای واضح شدن روش ویکور فازی یک مثال آورده شده است:
قدم اول: تعیین گزینه ها و معیارها
فرض کنید یک نفر قصد خرید یک ماشین دارد او سه نوع ماشین را در نظر دارد(ماشین الف، ماشین ب و ماشین ج) ولی نمی داند که کدام نوع ماشین را بخرد چون بعضی ماشین ها در بعضی معیار خوب ولی در بعضی معیارها ضعیف هستند. معیارهای او برای خرید ماشین عبارتند از قیمت، کیفیت، خدمات پس از فروش و زمان تحویل ماشین.
معیارها هم برای او اهمیت یا وزن) یکسان ندارند(قیمت: 0.45 کیفیت0.3، زمان تحویل ماشین: 0.15 و خدمات پس از فروش0.1)
قدم دوم: تشکیل ماتریس تصمیم گیری
در این گام گزینه ها(ماشین الف، ماشین ب و ماشین ج) را در سطرها و معیارها(قیمت، کیفیت، خدمات پس از فروش و زمان تحویل ماشین.) را در ستون ها قرار داده می شود.

معیاری منفی است که با افرایش آن مطلوبیت کاهش یابد، مثلا افزایش قیمت یا افزایش زمان تحویل ماشین مطلوب نیست پس آن معیار منفی است
معیاری مثبت است که با افرایش آن مطلوبیت افزایش یابد، مثلا افزایش کیفیت یا افزایش خدمات پس از فروش، مطلوب است پس آن معیار مثبت است.
در این مثال مقدار مطلوبیت گروهی (V) برابر 0.5 درنظر گرفته شده است.
قدم سوم: اجرای ویکور فازی
براساس گام های ویکور فازی که در بالا شرح داده شد گزینه ها رتبه بندی می شود(چون این فایل صرفا برای آموزش کلی بوده)
بعد از انجام ویکور فازی مقادیر سه شاخص که R،S و Q به ما داده می شود که بر اساس آن تصمیم گیری می کنیم:
S: مجوع وزین فازی است. که از مجموع مقادير معیارها در هر گزینه به دست می آید.
R: ماکزیمم وزین فازی است. که از ماکزیمم گیری مقادیر معیارها در هر گزینه به دست می آید.
Q: مقداری است که با توجه به مقدار S و R به دست می آید.
قدم چهارم: اجرای ویکور فازی
حال می توان براساس مقدار Q رتبه بندی را انجام داد، یعنی هرچه مقدار Q کمتر باشد رتبه بهتری دارد.

فازی‌زدایی مقادیر در ویکور فازی

در روش‌های مختلف که با رویکرد فازی صورت می‌گیرد پژوهشگر در نهایت به دنبال آن است که مقادیر فازی نهایی را به یک عدد قطعی و قابل درک تبدیل کند. روش‌های متعددی برای فازی زدائی وجود دارند: برای نمونه روش مرکز ثقل، روش مرکز سطح و میانگین ماکسیمم از این دسته هستند. زنگ و تنگ (۱۹۹۳) روش ساده‌ای را برای فازی زدائی اعداد فازی مثلثی براساس روش مرکز سطح (COA) ارائه کرده‌اند. اپریکویک و زنگ (۲۰۰۳) مقاله‌ای با عنوان «فازی‌زدایی در مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره» ارائه کرده‌اند. در این مقاله بطور کلی روش‌های متعدد فازی‌زدایی بررسی شده است و در نهایت تکنیک CFCS به عنوان یک روش مناسب فازی‌دایی در تکنیک‌های MCDM پیشنهاد شده است. انواع روش‌های فازی‌زدایی در پارس مدیر آموزش داده شده است.

با وجود همه انتقاداتی که اپریکویک (۲۰۰۳) برای روش‌های ساده و مرسوم فازی‌زدایی مطرح کرده است (به فصل پنجم رجوع کنید) وی در الگوریتم پیشنهادی خود برای فازی‌زدایی S̃ j, R̃ j, Q̃ j و j=1,…,J از روش ساده زیر استفاده کرده است:

Crisp(N)=(l+2m+u)⁄۴

دراینجا برای تبدیل یک عدد فازی به عدد قطعی، دومین روش فازی‌زدایی میانگین موزون که توسط بوجادزیف نیز توصیه شده است (به فصل اول کتاب حبیبی رجوع کنید) مورد استفاده قرار گرفته است. برای رتبه‌بندی گزینه‌ها از طبقه‌بندی با استفاده از مقادیر قطعی S، R و Q به ترتیب کاهنده استفاده می‌شود. نتایج سه فهرست رتبه‌بندی Q{A} و R{A} و S{A} هستند. در این زمینه درست مانند الگوریتم اجرای تکنیک ویکور با مقادیر قطعی عمل می‌شود.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *