مدل سه شاخگی

مدل سه شاخگی

مدل سه شاخگی ، مدل سه‌شاخگی الگویی برای مطالعه ابعاد مختلف یک پدیده در مدیریت سازمان براساس سه محور رفتاری، ساختاری و زمینه‌ای است. این مدل یکی از مدل‌های مشهور و شناخته شده در حوزه شناسایی ابعاد مختلف یک پدیده، یک آسیب یا یک موضوع مهم در سازمان، است. میرزایی اهرنجایی معتقد است پدیده سازمان و مدیریت را می‌توان در قالب سه دسته عوامل ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای بررسی و تجزیه و تحلیل کرد. از این مدل می‌توان به یک روش تحلیل داده‌ها و مطالعه پدیده‌های سازمانی استفاده کرد.

مدل سه شاخگی
مدل سه شاخگی – تزیسمی

فهرست مطالب

مدل سه شاخگی چیست؟

آسیب های سازمانی علل، عوامل و مشکلات اساسی و پایه‌ای می‌باشند که سازمان را در معرض بحران قرار داده و موجب می‌شوند که سازمان از رشد متناسب و سالم خود باز بماند. پدیده سازمان و مدیریت را می‌توان بر حسب سه دسته عوامل رفتاری، ساختاری و زمینه‌ای بررسی و تجزیه و تحلیل نمود.

 

لطفا این مقاله را هم مطالعه کنید: پرسشنامه محقق ساخته

انواع مدل سه شاخگی

عوامل ساختاری

منظور از شاخه ساختار سازمان، همه عناصر، عوامل و شرایط فیزیکی و غیرانسانی سازمان است که با نرم، قاعده و ترتیب خاصی به هم‌پیوسته و چارچوب، قالب، پوسته، بدنه و یا هیکل فیزیکی و مادی سازمان را تشکیل می‌دهند. بنابراین، تمام منابع مالی و اطلاعاتی وقتی با ترکیب خاصی در بدنه کلی سازمان جاری می‌شوند، جزء شاخه ساختاری سازمان موحسوب می‌شوند. درواقع، عوامل غیرزنده سازمان هستند.

ساختارهای سازمانی مسیرها، کانال‌ها و ظروفی هستند که فرایندها و عملیات سازمانی در آنها جاری می‌شوند. شاخه ساختاری دربرگیرند همه عناصر، عوامل و شرایط فیزیکی و غیر انسانی سازمان است که با نظم و قاعده و ترتیب خاصی بهم پیوسته و چارچوب و قالب فیزیکی و مادی سازمان را می‌سازند.

عوامل محتوایی

عوامل محتوایی دومین عامل بااهمیت در مدل سه‌شاخگی اهرنجانی است. منظور از شاخه محتوا یا رفتار سازمان، انسان و روابط انسانی در سازمان است که با هنجارهای رفتاری، ارتباطات غیررسمی و الگوهای خاصی به‌هم‌ پیوسته و محتوای اصلی سازمان را تشکیل می‌دهند که درواقع عوامل زنده سوازمان موحسوب می‌شوند.

جنبه محتوایی مطالعه رفتار انسان در محیط‌های سازمانی، ارتباط میان رفتار انسان و سازمان و خود سازمان است. عوامل را می‌توان به عنوان فصل مشترک بین علم رفتارشناسی و بهبود محیط‌های سازمانی قلمداد کرد. به عبارت دیگر، هنگامی انجام می‌شود که از اصول علمی تحلیل رفتار در ارزیابی و بهبود عملکرد حوزه‌های سازمانی استفاده می‌شود.

عوامل زمینه‌ای

نهایتاً منظور از شاخه زمینه تمام شرایط و عوامل محیطی و برون‌سازمانی است که بر سوازمان محیط بوده و سیستم‌های اصلی یا ابر سیستم‌های سازمان از قبیل مشتریان یا ارباب‌رجوع، دولت، بازار و سوایر سیستم‌های محیطی سازمان را تشکیل می‌دهد. این شاخه مهمترین و اصلی‌ترین شاخه است و نه‌تنها موجب بقا و رشود دوشاخه دیگر، بلکه به وجود آورنده دوشاخه دیگر نیز در سازمان بوده و خلاصه بقا و رشد کلی سازمان بدان وابسته است.

درواقع، شاخه زمینه در برخی موارد می‌تواند به‌عنوان متغیر مستقل و شاخه‌های ساختار و محتوا به‌عنوان متغیر واسطه مطرح گردند. با شناخت عوامل زمینه‌ای، مدل سه‌شاخگی اهرنجانی تکمیل می‌شود. به عبارت دیگر ابعاد سه‌گانه ساختاری، زمینه‌ای و محتوایی شناسایی می‌شوند و پدیده قابل ارزیابی است.

تحلیل مدل سه شاخگی

درمدل سه شاخگی پدیده سازمان و مدیریت برحسب سه دسته عوامل ساختاری، رفتاری و زمینه ای بررسی وتجزیه وتحلیل می شود. علت نامگذاری این مدل به سه شاخگی آن است که ارتباط بین عوامل ساختاری رفتاری و زمینه ای به گونه ای می باشد که هیچ پدیده یا رویداد سازمانی نمی تواند خارج از تعامل این سه شاخه صورت پذیرد. در نتیجه برای حل مشکلات و بحران های سازمان مدل سه شاخگی می تواند جزء بهترین گزینه ها باشد.

برخی پژوهشگران معتقدند که پدیده سازمان و مدیریت را می توان در قالب سه دسته عوامل رفتاری، ساختاری و زمینه ای، بررسی و تجزیه و تحلیل نمود:

. منظور از عوامل رفتاری، کلیه عوامل مربوط به نیروی انسانی که محتوای سازمان را تشکیل می دهد مانند: انگیزش، روحیه کار و رضایت شغلی،
. عوامل ساختاری در برگیرنده مجموعه روابط منظم حاکم بر اجزای داخلی سازمان که بدنه آن را می سازند مانند: ساختار سازمانی، قوانین و مقرارت می باشد
. و سرانجام عوامل زمینه ای شامل محیط و شرایط بیرونی است که سبب ساز عوامل رفتاری و ساختاری هستند. این دسته عوامل رادر قالب” مدل سه شاخگی” تدوین نموده اند که ابعاد اساسی این پژوهش را تشکیل می دهد. بدین ترتیب، مدل تحلیلی ـ کاربردی سه شاخگی که به نوعی می تواند بیانگر نیمرخ سازمانی باشد، انتخاب گردید.

 

می توانید این مقاله را هم مطالعه کنید: روایی در تحقیق

مدل سه شاخگی
مدل سه شاخگی – تزیسمی

آسیب های مدیریت کیفیت جامع بر اساس مدل سه شاخگی

آسیب‌شناسی براساس درک نحوه کار سازمان پایه‌گذاری می‌شود. چارچوبهای فکری که دست‌اندرکاران تحول سازمانی برای ارزیابی سازمان به کار می‌برند، “الگوهای آسیب‌شناسی” نامیده می‌شوند. با توجه به رویکردهای بهبود مستمر و فرآیندگرایی الگوهای آسیب‌شناسی در سیستم مدیریت کفیت جامع نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند. با شناخت الگوهای آسیب شناسی می توان نسبت به فرهنگ سازی و نهادینه کردن یکی از آنها با توجه به مقتضیات سازمانی اقدام نمود به طوریکه با مشاهده هر گونه مشکل در سازمان با دید سیستمی و نظام مند به بررسی تعاملات میان مولفه های مختلف سازمانی پرداخت و ریشه یا ریشه های مشکل را شناخت. به این ترتیب با اقدام اصولی و پیش گیرانه می توان عواقب زیانب ار آسیب ها را به حداقل رساند
از منظر سیستم مدیریت کیفیت آسیبهای سازمانی علل، عوامل و مشکلات اساسی و پایه‌ای می‌باشند که سازمان را در معرض بحران قرار داده و موجب می‌شوند که سازمان از رشد متناسب و سالم خود باز بماند. پدیده سازمان و مدیریت را می‌توان بر حسب سه دسته عوامل رفتاری، ساختاری و زمینه‌ای بررسی و تجزیه و تحلیل نمود؛
• عوامل رفتاری (محتوایی) کلیه عوامل مربوط به نیروی انسانی که محتوای سازمان را تشکیل می‌دهند ـ مانند انگیزش، روحیه کار و رضایت شغلی ـ شامل می‌شود؛
• عوامل ساختاری در برگیرنده مجموعه روابط منظم حاکم بر اجزای داخلی سازمان که بدنه آن را می‌سازند ـ مانند ساختار سازمانی، قوانین و مقررات ـ می‌باشد؛
• و سرانجام عوامل زمینه‌ای شامل محیط و شرایط بیرونی که سبب‌ساز عوامل رفتاری و ساختاری هستند، می‌گردد.

در نظام مدیریت کیفیت جامع بر اساس مدل سه شاخگی؛

• آسیب های ساختاری که علل و عواملی پایه‌ای هستند؛ “نظم ترکیبی” یا “نظم چنیشی” عناصر اصلی تشکیل دهنده سازمان را برهم زده و ساختارهای اصلی سازمان را که عبارتند از؛ ساختارهای طبیعی و فیزیکی، ساختارهای مالی و اقتصادی، ساختارهای انسانی و ساختارهای اطلاعاتی در معرض بحران قرار می‌دهند؛
• آسیب های رفتاری که علل و عواملی پایه‌ای هستند؛ از جهات گوناگون رفتارهای انسانی و در نتیجه کارکردهای (وظایف اصلی) سازمان را در معرض بحران قرار می‌دهند
• وآسیب های زمینه‌ای که علل و عواملی پایه‌ای هستند رابطه و تعامل مناسب و واکنش به موقع و درست سازمان را با سیستم های همجوار محیطی‌اش بر هم زده و در این روابط ایجاد بحران می‌نمایند.

جمع‌بندی بحث مدل سه‌شاخگی

مدل سه‌شاخگی که توسط اهرنجانی ارائه گردید از مزایا و معایبی برخوردار است. یکی از مهم‌ترین مزایای این روش سادگی استفاده و سهولت درک مدل می‌باشد. همینطور چون از ابعاد واحدی برای بررسی پدیده‌ها استفاده می‌گردد، مقایسه‌پذیری آنها را ساده می‌سازد. از سوی دیگر این ساده‌سازی پدیده‌ها موجب می‌شود تا برخی ابعاد مهم و کلیدی از نظر دور بماند. به هر صورت چون این مدل بومی و ایرانی است، احساسات پژوهشگران ایرانی نیز در بکارگیری آن موثر است.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *