متغیر میانجی

متغیر میانجی

متغیر میانجی ، متغیر میانجی (Mediator Variable) متغیری است که به صورت غیرمستقیم بر جهت رابطه یا میزان رابطه متغیرهای مستقل و وابسته تاثیر می‌گذارد. به عبارت دیگر متغیری را که بین یک متغیر مستقل و متغیر وابسته قرار می‌گیرد یک متغیر میانجی می‌گویند. اثرات این متغیر قابل مشاهده و اندازه‌گیری است. در واقع برای نمونه متغیر جنسیت در بررسی رابطه روش تدریس و یادگیری دانش‌آموزان یک متغیر میانجی است.

نقش میانجیگری متغیر با نقش تعدیل‌کنندگی همیشه مورد مقایسه قرار می‌گیرد. متغیر تعدیل کننده یک متغیر کمی یا کیفی است که مستقیماً رابطه متغیر مستقل و وابسته را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برای نمونه در رابطه میزان «استقلال کاری» و «استرس کارکنان» انتظار می‌رود هرچه استقلال شغلی بیشتر باشد استرس نیز کمتر شود اما متغیر «رده کاری» این رابطه را تعدیل می‌کند. برای مثال کارگرانی که تخصص پایینی دارند و در سطوح عملیاتی هستند دوست دارند ناظری کار آنها را کنترل کند. بنابراین رده شغلی، رابطه استقلال و استرس را تعدیل می‌کند.

متغیر میانجی
متغیر میانجی – تزیسمی

فهرست مطالب

متغیر میانجی چیست؟

متغیری است که باعث واسطه گری در متغیرهای وابسته و مستقل می شود. به عبارت دیگر، رابطه بین متغیر وابسته و متغیر مستقل را توضیح می دهد. فرآیند میانجیگری کامل به عنوان مداخله کامل ناشی از متغیر میانجی تعریف می شود. این باعث می شود که متغیر اولیه دیگر بر متغیر نتیجه تأثیری نداشته باشد. فرآیند میانجیگری جزئی به عنوان مداخله جزئی تعریف می شود.

میانجیگری ناشی از این متغیر به عنوان یک مدل میانجی توسعه داده شده است. این مدلی که به واسطه میانجی‌گری ایجاد می‌شود، یک مدل علی است. به عبارت دیگر، این بدان معناست که متغیر واسطه فرض شده است که باعث ایجاد تأثیر در متغیر نتیجه می شود و نه برعکس. در حوزه روانشناسی، این نوع میانجی توضیح می دهد که چگونه رویدادهای فیزیکی بیرونی بر اهمیت روانی درونی تأثیر می گذارد.

مفهوم متغیر میانجی

وقتی متغیر سومی یا سازه سومی بین دو سازه مرتبط به هم دیگر فاصله بیاندازد، اثر متغیر میانجی ایجاد می شود.

برای درک راحت تر اثر میانجی، یک مدل مسیری با اثرات مستقیم (استرس بر افسردگی) و غیر مستقیم (استرس بر گرانباری و گرانباری بر افسردگی) را مشاهده کنید. اثرات مستقیم رابطه هایی می باشند که دو سازه را به هم با پیکان ارتباط می دهد. اثر غیر مستقیم روابطی می باشند که شامل توالی روابط با حداقل یک سازه در وسط هستند. این اثر غیر مستقیم با عنوان اثر میانجی تعریف می شود. در این مدل گرانباری با عنوان متغیر میانجی شناخته می شود.
از دیدگاه نظری بیشترین کاربرد رایج این نوع متغیر شرح این مسئله است که چه رابطه ای بین متغیر سازه برون زا و درون زا است. به عنوان مثال پژوهشگر ممکن است رابطه ای میان دو سازه استرس و افسردگی مشاهده نماید ولی از چگونگی این رابطه مطمئن نباشد یا رابطه مشاهده شده تنها رابطه میان دو سازه استرس و افسردگی باشد. نقش متغیر میانجی روشن کردن یا شرح دادن رابطه میان دو سازه اصلی است.

حالت‌های متغیر میانجی

در یک مدل کلاسیک می‌توان سه متغیر X، Y و M را در نظر گرفت. متغیر مستقل X بر متغیر M اثر می‌گذارد و متغیر M نیز بر متغیر وابسته Y اثر می‌گذارد. در این حالت متغیر M در رابطه بین X و Y نقش میانجی دارد. میزان اثر میانجی را اثر غیرمستقیم گویند.

بگذارید مدل را بسط دهیم. ممکن است متغیر X به صورت مستقیم نیز بر متغیر Y تاثیر داشته باشد. بازهم تغییری در نقش متغیر M بوجود نخواهد آمد و همچنان باید اثر غیرمستقیم متغیر یا میانجیگر متغیر M در رابطه بین X و Y در نظر گرفته شود. متغیرهای میانجی را متغیر مستقل درون‌زا نیز گویند زیرا در ارتباط با برخی متغیرها حالت مستقل دارند و در ارتباط با برخی دیگر حالت وابسته دارند.

متغیر میانجی
متغیر میانجی – تزیسمی

محاسبه متغیر تعدیل‌گر و میانجی

روش محاسبه نقش متغیر تعدیل کننده و میانجی متفاوت است. برای محاسبه نقش میانجی کافی است از مقاهیم اولیه تحلیل مشیر آشنا باشید. اثر متغیر میانجی حاصلضرب ضریب مسیر «مستقل-میانجی» در «میانجی-وابسته» است که با عنوان اثرغیرمستقیم از آن یاد می‌شود. برای محاسبه رگرسیون سلسله‌مراتبی یا ترتیبی این امکان را فراهم می‌آورد که تاثیر چند متغیر مستقل بر یک متغیر وابسته طی چند مرحله مشخص شود.

از رگرسیون سلسله‌مراتبی برای بررسی نقش متغیرهای تعدیل‌گر براساس رویه پیشنهادی بارون و کنی استفاده کرد. اگر پرسشنامه‌ای با طیف لیکرت استفاده می‌کنید تمامی سازه‌هایی که توسط چندین گویه مورد سنجش قرار می‌گیرند باید به یک شاخص قابل مشاهده تبدیل می‌شوند. برای این کار میانگین گویه‌های سنجش آنها را محاسبه کنید.

شرایط متغیر میانجی

میانجیگری ناشی از متغیر را نمی توان از نظر آماری تعریف کرد. در مقابل، آمار را می توان برای ارزیابی یک مدل مدیتیشن فرضی که توسط متغیر میانجی ایجاد شده است، مورد استفاده قرار داد.

بارون و کنی مراحلی را برای انجام فرضیه های مدیتیشن ارائه کرده اند. یک متغیر تحت برخی شرایط خاص بر روی متغیر واسطه ایفای نقش می کند. شرایط متغیر میانجی بودن به شرح زیر است:

. اگر تغییر در سطح متغیر مستقل به طور قابل توجهی باعث تغییر در متغیر دیگر شود، آن متغیر یک میانجی در نظر گرفته می شود.

. اگر تغییر در متغیر دیگر به طور قابل توجهی تغییر در متغیر وابسته را به حساب آورد، آنگاه متغیر دیگر یک میانجی در نظر گرفته می شود.

. اگر متغیر دیگر به شدت بر رابطه معنادار بین متغیر وابسته و مستقل تسلط داشته باشد، متغیر دیگر به عنوان میانجی نامیده می شود. به عبارت دیگر، اگر رابطه بین متغیر وابسته و مستقل دیگر وجود نداشته باشد و تغییرات آنها توسط متغیر دیگری کنترل شود، آن متغیر را میانجی می نامند.

به طور کلی مدل میانجی رابطه بین متغیر وابسته و متغیر مستقل، رابطه بین متغیر مستقل و میانجی و رابطه بین متغیر وابسته و میانجی را بررسی می کند.

. اگر متغیر میانجی با سازگاری کمتر از کامل اندازه‌گیری شود، احتمالاً اثرات ایجاد شده مغرضانه است. به عبارت دیگر، احتمالاً تأثیر میانجی دست کم گرفته می شود و تأثیر متغیر مستقل و متغیر مستقل احتمالاً بیش از حد برآورد می شود. این سوگیری در تغییر متغیر عموماً به دلیل خطای اندازه گیری است. سپس از یک متغیر ابزاری برای حل این مشکل سوگیری در تغییرپذیری میانجی استفاده می شود. اگر این رویکرد کارساز نباشد، محققی که روی متغیر میانجی کار می‌کند باید توضیح دهد که از آنجایی که قابلیت اطمینان متغیر میانجی بسیار بالا است، سوگیری ایجاد شده نسبتاً حداقل است.

. اگر وساطت ناشی از متغیر میانجی ماهیت کامل داشته باشد، متغیر مستقل و متغیر میانجی با یکدیگر همبستگی دارند. این همبستگی بین متغیر واسطه و متغیر مستقل به عنوان هم خطی نامیده می شود. اگر متغیر مستقل تمام تغییرات ایجاد شده توسط میانجی را توضیح دهد، هیچ گونه تغییر منحصر به فردی وجود نخواهد داشت که متغیر وابسته را توضیح دهد، و بنابراین منجر به چند خطی شدن می شود.

به طور کلی در تحلیل میانجی متغیر میانجی و متغیر وابسته و مستقل انتظار چند خطی وجود دارد و بنابراین محقق نمی تواند از آن اجتناب کند.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *