قیاس و استقرا

قیاس و استقرا

قیاس و استقرا ، قیاس (Deduction) به معنای رسیدن از کل به جزء است و استقرا (Induction) رسیدن از جزء به کل است. قیاس و استقرا دو مفهوم فلسفی هستند که در روش تحقیق کابردی زیربنایی دارند.

براساس پیاز پژوهش پس از آنکه فلسفه تحقیق مشخص شد باید رویکرد تحقیق مشخص شود. رویکردهای تحقیق می‌تواند قیاسی، استقرایی یا تلفیقی از هر دو این رویکردها باشد. در رویکرد قیاسی، پژوهشگر به مطالعه نظریه‌ها و پیشینه پژوهش پرداخته و براساس مطالعات و بررسی‌های مختلف به فرضیه‌سازی می‌پردازد. سپس براساس فرضیه تحقیق و آزمون فرض به نتایج تحقیق دست پیدا می‌کند. در روش‌های استقرایی ابتدا براساس مشاهدات به فرضیه‌سازی پرداخته و براساس آزمون فرضیه‌ها در نهایت به نظریه‌پردازی می‌پردازد.

یکی از عمده‌ترین مسائل در روش پژوهش چه در پژوهش کمی و چه پژوهش کیفی تعیین رویکرد پژوهشی است. بطور کلی پژوهشگران در مطالعات خود از تلفیقی از هر دو روش استفاده می‌کنند. بطور نمادین در یک طرح پژوهشی یا پروپوزال مدیریت به چارچوب نظری پژوهش پرداخته می‌شود. در چارچوب نظری از نظریه‌های مختلف استفاده می‌شود و در نهایت این نظریه‌ها الگویی از روابط ممکن بین متغیرهای پژوهش را ارائه می‌دهند. براساس این روابط پیشنهادی، فرضیه‌های پژوهش تدوین می‌شوند. سپس به آزمون فرضیه‌ها و نتیجه‌گیری پرداخته خواهد شد. در نهایت پیشنهادهای پژوهشی خود خاستگاه ارائه نظریه‌های جدید می‌باشند. در این مقاله به تشریح قیاس و استقرا به عنوان رویکردهای زیربنایی اندیشه تحقیق علمی پرداخته خواهد شد.

قیاس و استقرا
قیاس و استقرا – تزیسمی

فهرست مطالب

تعریف قیاس و استقرا

براساس جهان بینی فسلفی پژوهشگر، رویکرد پژوهشی تعیین می‌شود. براین اساس دو رویکرد وجود دارد:

رویکرد قیاسی Deductive Approach : استدلال قیاسی یعنی رسیدن از کل به جزء و اساس فلسفه خردگرایانه است. رویکرد قیاسی با مطالعات ارسطو آغاز شده است. در رویکرد قیاسی، فکر از طریق معلومات کلی، مجهولات جزئی را کشف می‌کند، یعنی از کنار هم گذاشتن واقعیات پذیرفته شده و استنتاج یک نتیجه از آن حاصل می‌شود (نتیجه‌گیری از کل به جزء). در این استدلال چنانچه مقدمه‌ها درست باشند نتیجه‌ها هم الزاماً درست خواهند بود. این رویکرد، به پژوهشگر کمک می‌کند تا با استفاده از نظریه‌های موجود پدیده‌هایی را که به وقوع می‌پیوندد پیش‌بینی کند.

رویکرد استقرایی Inductive Approach : استدلال استقرایی یعنی رسیدن از جزء به کل و اساس فلسفه تجربی است. در این رویکرد فکر با استفاده از معلومات جزئی و برقراری ارتباط بین آنها حکم کلی را استنتاج می‌نماید. در این رویکرد، مشاهده‌ها بر رویدادهای مشخصی در یک طبقه صورت می‌گیرد و سپس بر اساس مشاهده حوادث یا رویدادها، استنباط در مورد تمام طبقه‌ها انجام می‌شود.

انواع استدلال استقرایی

پس از آشنایی با این که استدلال استقرایی چیست باید با انواع آن آشنا شویم. بسته به شرایط، روش‌های مختلفی برای استفاده از استدلال استقرایی وجود دارد. در اینجا ۳​​ نوع استدلال استقرایی وجود دارد که بیشتر استفاده می‌شود:

تعمیم استقرایی

این نوع استدلال استقرایی‌ای است که در بالا درباره‌ آن بحث شد؛ یعنی بگوییم اگر A=B و B=C است، آنگاه A=C است؛ یعنی وضعیت ارائه شده است، شما به شواهدی از شرایط مشابه گذشته نگاه می‌کنید و بر اساس اطلاعات موجود نتیجه می‌گیرید.

به‌عنوان مثال، این شرکت هدف درآمد خود را طی ۳ سال گذشته در Q3 شکست داده است. بر اساس این اطلاعات این شرکت احتمالا هدف درآمد خود را در Q3 امسال شکست خواهد داد.

استقرای آماری

این نوع استدلال استقرایی از داده‌های آماری برای نتیجه‌گیری استفاده می‌کند. به‌عنوان مثال، ۹۰٪ افراد در تیم فروش در ماه گذشته سهمیه خود را برآورده کردند؛ «پت» (Pat) در تیم فروش است؛ پت احتمالا ماه گذشته سهمیه فروش خود را برآورده کرده است.

در استدلال استقرایی آماری، شما از شواهد آماری برای اطلاع‌دادن نتیجه‌گیری خود استفاده می‌کنید. در حالی که استنباط آماری زمینه بیشتری را برای نتیجه یا پیش‌بینی احتمالی فراهم می‌کند، یادآوری شواهد جدید از تحقیقات گذشته بسیار مهم است و می‌تواند نادرست‌بودن یک نظریه را اثبات کند.

استقرای تأییدی

استقرا با تأیید به شما امکان می‌دهد تا به یک نتیجه احتمالی برسید، اما باید فرضیه‌های خاصی را برای پذیرفته‌شدن نتیجه بگنجانید. این نوع استدلال استقرایی اغلب توسط افسران پلیس و کارآگاهان استفاده می‌شود. در اینجا یک مثال آورده شده است:

. رنی (Renee) به‌صورت غیرقانونی وارد ساختمانی شد؛
. هرکسی که به‌صورت غیرقانونی وارد یک ساختمان شود، فرصت، انگیزه و وسیله‌ای خواهد داشت؛
. رنه در منطقه بود و کیف‌هایی حاوی ابزار با خود داشت؛
. رنی به‌احتمال زیاد وارد ساختمان شده است.

شما در این شرایط نظریه‌ای را توسعه می‌دهید و برای اثبات درست‌بودن آن باید شواهد خاصی داشته باشید. دانستن اینکه رنی در منطقه‌ای بود که کسی به‌طور غیرقانونی به ساختمان نفوذ کرده بود و او در کیف خود ابزاری برای بازکردن در داشت، به نظریه ورود غیرقانونی رنی به ساختمان قوت می‌دهد. درک انواع مختلف استدلال استقرایی به شما این امکان را می‌دهد تا آنها را در کارهای روزمره در محل کار بهتر پیاده‌سازی کنید.

مثال‌هایی از استدلال قیاسی

در اینجا چند نمونه از استدلال قیاسی آورده شده است:

فرض اصلی: همه پستانداران دارای ستون فقرات هستند.
فرض فرعی: انسان‌ها پستانداران هستند.
نتیجه‌گیری: انسان‌ها دارای ستون فقرات هستند.

فرض اصلی: همه پرندگان تخمگذار هستند.
فرض فرعی: کبوترها پرنده هستند.
نتیجه‌گیری: کبوترها تخم می‌گذارند.

فرض اصلی: همه گیاهان فتوسنتز انجام می‌دهند.
فرض فرعی: کاکتوس یک گیاه است.
نتیجه‌گیری: کاکتوس فتوسنتز انجام می‌دهد.

مثال‌هایی از استدلال استقرایی

در اینجا چند نمونه از استدلال استقرایی آورده شده است:

داده: من هر تابستان در حیاط خانه‌ام کرم شب‌تاب می‌بینم.
فرضیه: احتمالاً تابستان امسال هم در حیاط خانه‌ام کرم شب‌تاب خواهم دید.

داده: وقتی اطرافیانم مریض هستند، من معمولاً سرما می‌خورم.
فرضیه: سرماخوردگی عفونی است.

داده: هر سگی که می‌بینم رفتار دوستانه‌ای دارد.
فرضیه: بیشتر سگ‌ها معمولاً رفتار دوستانه‌ای دارند.

استدلال استقرایی در مقابل استدلال قیاسی

استدلال استقرایی و قیاسی اساساً راه های متضاد برای رسیدن به نتیجه یا گزاره هستند. تفاوت اصلی بین استدلال استقرایی و قیاسی در این است که در حالی که استدلال استقرایی با مشاهده شروع می شود، آن را با الگوها پشتیبانی می کند و سپس به یک فرضیه یا نظریه می رسد، استدلال قیاسی با یک نظریه شروع می شود، آن را با مشاهده پشتیبانی می کند و در نهایت به تأیید می رسد.

استدلال استقرایی بر الگوها و روندها تکیه دارد، در حالی که استدلال قیاسی بر واقعیت ها و قوانین تکیه دارد. استدلال استقرایی جریانی از خاص به عام را دنبال می کند، استدلال قیاسی از عام به خاص جریان می یابد. هنگام تلاش برای درک نحوه عملکرد یک چیز با مشاهده الگوها، ممکن است از استدلال استقرایی استفاده کنید. از سوی دیگر، استدلال قیاسی ممکن است هنگام تعریف و ایجاد روابط بین دو یا چند موجود مفیدتر باشد.

فواید استدلال استقرایی

پس از آشنایی با تفاوت‌ها این سوال مطرح می‌شود که فواید استدلال استقرایی چیست؟ استدلال استقرایی این فرصت را به شما می‌دهد که با طیف وسیعی از احتمالات کار کنید. فرضیاتی که شما از شواهد ارائه‌شده یا مجموعه خاصی از داده‌ها می‌گیرید، عملا بی‌حدوحصر هستند؛ با این حال، استدلال استقرایی یک نقطه شروع به شما ارائه می‌دهد تا بتوانید فرضیات خود را محدود کنید و به یک نتیجه آگاهانه برسید.

استدلال استقرایی همچنین به شما این امکان را می‌دهد تا برای یک مسئله راه‌حل‌های متعددی را تهیه کنید و از تحقیقات خود برای ارزیابی فرضیه دیگری استفاده کنید؛ همچنین این استدلال امکانی را در اختیارتان قرار می‌دهد تا از دانش جمع‌شده از تجربیات گذشته برای شکل‌گیری قضاوت و تصمیم گیری در شرایط جدید بهره‌مند شوید.

قیاس و استقرا
قیاس و استقرا – تزیسمی

استدلال قیاسی و استقرایی در پژوهش

روش پژوهش علمی براساس استدلال قیاسی و استقرایی انجام می‌شود.

استقرا به معنای رسیدن از جزء به کل است یعنی در این روش فکری، با استفاده از معلومات جزئی و داده‌های تجربی و برقراری ارتباط بین آنها حکم کلی استخراج می‌شود. این شیوه اندیشه در دوران رنسانس و در اندیشه‌های فرانسیس بیکن جایگاه مهمی در روش تحقیق علمی پیدا کرد.

قیاس به معنای رسیدن از کل به جزء است. به این معنا که براساس نظریه‌های موجود اقدام به فرضیه‌سازی می‌شود و با آزمون فرضیه‌ها نتایج تحقیق روشن می‌شود. این شیوه اندیشه ریشه در مکتب خِرَدگرایی دارد.

دقت کنید در یک تحقیق علمی رویکرد قیاسی و استقرایی از هم جدا نیستند. در واقع با استدلال قیاسی براساس قضایا و معلومات کلی به بیان مساله تحقیق پرداخته می‌شود و فرضیه‌ها (گزاره‌های تحقیق) تدوین می‌شود. با طراحی ابزارها و روش‌های مناسب تحقیق، داده‌ها گردآوری، طبقه‌بندی و تلخیص می‌شود. سپس با استدلال استقرایی به تجزیه‌وتحلیل داده‌ها پرداخته می‌شود و قضایای کلی استخراج می‌شود. این قضایای کلی محملی برای استدلال قیاسی بعدی و فرضیه‌سازی جدید است که پژوهشگران در بخش پیشنهاداتی برای مطالعات آینده آن را عنوان می‌کنند.

استفاده از استدلال در محیط کار

هر دو استدلال استقرایی و قیاسی هنگام همکاری در محل کار ضروری هستند. خواه از آن آگاه باشید یا نه، مدام در حال استنتاج و نتیجه گیری با استفاده از هر دو روش برای تصمیم گیری، خلق ایده و بهبود فرآیندها هستید. در اینجا چند نمونه از موقعیت هایی وجود دارد که ممکن است از استدلال استقرایی یا قیاسی استفاده کنید:

نمونه هایی از استدلال استقرایی:

. بر اساس الگوهای ترافیکی، تعیین زمان رفتن به محل کار
. راه اندازی یک فرآیند حسابداری جدید بر اساس نحوه تعامل کاربران با نرم افزار
. تصمیم گیری در مورد طرح های تشویقی بر اساس نظرسنجی کارکنان
. تغییر زمان یا قالب جلسه بر اساس سطح انرژی شرکت کنندگان

نمونه هایی از استدلال قیاسی:

. توسعه یک برنامه بازاریابی که برای یک مخاطب خاص موثر باشد
. طراحی پلان و چیدمان یک مغازه برای به حداکثر رساندن فروش
. برنامه ریزی بودجه برای به دست آوردن بالاترین خروجی از سرمایه گذاری های خود
. تعیین کارآمدترین راه های ارتباط با مشتریان

جمع‌بندی بحث

روش استقرایی بیانگر این امر است که از واقعیت‌های جزئی و انفرادی می‌توان به واقعیت‌های کلی دست یافت. مسیر حرکت در روش استقرائی از جزء به کل رسیدن است. به عبارت دیگر با مشاهده آنچه که برای جزء معین وجود دارد نتیجه بگیریم که برای همه کل که جزء در آن قرار می‌گیرد نیز وجود دارد. قسمت اعظم استدلال استقرایی به صورت شهودی و خودکار رخ می‌دهد. روش قیاسی فرایندی است که باهدف‌ها و مفروضات شروع می‌شود و در نهایت راه صحیح عمل را نشان می‌دهد این روش با دلایل منطقی و محکم بیان میکند که باید اینگونه رفتار کرد و چنانچه رفتار مورد عمل مطابق با آن نباشد، دلایل مجاب میکند که عمل جاری باید عوض شود به عبارت دیگر از احکام کلی نتایج جزئی گرفته می‌شود. در استدلال قیاسی فرد با استفاده از قوانین معین منطق از احکام کلی به احکام جزیی می‌رسد.

هدف اصلی روش قیاسی این است که چار چوبی ارائه شود که بر اساس دیدگاه‌ها و رویه‌های جدید ارائه و از میان چندین روش برخی انتخاب گردد. تمایز بین روش‌های قیاس و استقرا ممکن است از لحاظ بیان مفاهیم و ماهیت مفید باشد اما در عمل این تمایز کاربرد ندارد و این دو به هیچ وجه رقیب هم نیستند بلکه مکمل یکدیگرند. در پژوهش‌های علمی محقق بطور استقرایی از مشاهده به فرضیه و سپس بطور قیاسی از فرضیه به استنباط منطقی می‌رسد و پیامدهایی را که در صورت درست بودن رابطه فرض شده پیش خواهند آمد قیاس می‌کند. اگر استنباط‌های قیاسی با پیکری سازمان یافته و دانش مورد قبول، سازگار باشند با گردآوری داده‌های تجربی باز هم مورد آزمون قرار می‌گیرند و برمبنای شواهد، فرضیه‌ها، رد یا قبول می‌شوند.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *