فراتحلیل

فراتحلیل

فراتحلیل ، یک روش تحقیق کیفی است که با کمک روش‌های آماری یافته‌های پژوهش‌های گوناگون را تحلیل و یکپارچه‌سازی می‌کند. این روش فصل مشترک روش‌های پژوهش کیفی و روش‌های آماری است و از هر دو منظر قابل بررسی است.

این روش از ترکیب یافته‌های گوناگون تحلیل‌های آماری حاصل می‌شود. مطالعات علمی با روش فرا تحلیل زمانی انجام می‌شود که چندین مطالعه علمی وجود داشته که همگی برحسب یک هدف یا بررسی وجود یک اثر (تیمار) صورت گرفته شده و بخواهیم نتایج و همچنین خطای آن‌ها را با یکدیگر مقایسه و نتیجه جدید به عنوان برآیند نتایج قدیم، حاصل نماییم. در هر یک از روش‌های تحلیلی، میزان خطای مشخصی توسط محقق گزارش شده است. در فرا تحلیل قرار است به کمک نتایج بدست آمده، خطای مورد مطالعه کاهش یافته و ترکیبی از همه تحقیق‌ها حاصل شود.

فراتحلیل یکی ار رویکردهای فرامطالعه در پژوهش کیفی است. این روش در مقایسه با فراترکیب (Meta Synthesis) و فرابرگزینش (Meta summary) روشی پیچیده‌تر است. جهت انجام فرا تحلیل در ابتدا باید حوزه‌ای انتخاب گردد که نتایج مطالعات در آن حوزه دو پهلو و با ابهام همراه باشد. سپس مراحل ذیل به ترتیب انجام می‌پذیرد:

. شناسایی نتایج تحقیقات
. ترکیب نتایج تحقیقات انتخاب شده و مقایسه آن‌ها با یکدیگر
. ارزشیابی نتایج فراتحلیل به منظور کاهش خطا در برآورد

فرا تحلیل شکاف‌های موجود در پیشینه، دانش و برخی موارد ضعف‌های نظری را آشکار ساخته و جهت تعیین نقاط قوت تحقیق بینش کافی را ایجاد می‌نماید. درواقع فراتحلیل پاسخی قطعی و نهایی برای درک مسائل تحقیقی و مانند سایر روش‌های تحلیل داده‌ها بر اساس گفته گرین و هال: «یاریگر اندیشه است نه جایگزین آن».

فراتحلیل
فراتحلیل – تزیسمی

فهرست مطالب

فراتحلیل چیست؟

در آمار، فراتحلیل یا فراپژوهش داده‌های بدست‌آمده از پژوهش‌های مختلف را یکجا گردهم می‌آورد و آنها را به عنوان یک مجموعه داده تحلیل می‌کند. با سرجمع کردن و تحلیل حجم زیادی از داده‌ها، امکان اعتماد به نتایج به طور قابل توجهی بیشتر می‌شود.

تاریخچه روش کیفی فراتحلیل

بطور سنتی در مدیریت و علوم انسانی، در بخش مقدمه یک تحقیق، به مرور ادبیات تحقیقات مشابه پرداخته شده و شباهت‌ها و تفاوت‌های تحقیقات بیان می‌شده است. رویکرد ایده‌آل آن است که بتوان نتایج این تحقیقات را با یکدیگر ترکیب کرد. فیشر آماردان مشهور، یکی از پیشگامان این حوزه بود و کوشش کرد براساس نتایج پژوهش‌های مختلف برای محاسبه معناداری آماری استفاده کند. پژوهشگران دیگری نیز به این حوزه ورود کردند. جین وگلاس روان‌شناس و آماردان مطالعه‌ای را برای ترکیب نظریه‌های این حوزه به سال ۱۹۷۶ ارائه کرد که بسیار بازتاب پیدا کرد.

پس از آن به سرعت رویکردهای مختلف برای فراتحلیل پایه‌گذاری شد. روزنتا رویکرد ویژه خود در فراتحلیل را بوجود آورد که هنوز هم یکی از قوی‌ترین رویکردهای فراتحلیل می‌باشد. پس از آن هانتر و اشمیت، در روان‌شناسی صنعتی با رویکردی کاملا متفاوت که تعمیم اعتبار نام دارد، رویکرد ویژه خود در فراتحلیل را پایه‌گذاری نمودند. بیان ریاضی قوی‌تری در آثار هدجس و اولکین به چشم می‌خورد که رویکرد مشهور سومی را بوجود آورده‌اند. رویکردهای متعددی برای فراتحلیل وجود دارد و هنوز مشخص نشده است که بهترین رویکرد برای این روش کدام است.

روش انجام فراتحلیل

گام‌های اصلی روش فراتحلیل عبارتند از:

1) تدوین پرسش‌ها پژوهش

2) جستجوی ادبیات و مبانی نظری پژوهش

3) تعیین معیارهای انتخاب و غربال مطالعات

4) تصمیم در مورد اینکه کدام متغیرهای وابسته یا شاخص‌های آماری مجاز یا مناسب هستند.

5) انتخاب مدل فراتحلیل مناسب

در فرا تحلیل ابتدا هدف پژوهشگر مشخص و مساله تحقق به روشنی تعریف می‌گردد. برای تدوین پرسش‌های پژوهشی می‌تواند از الگوی پیکو (PICO ) استفاده کرد:

. جمعیت (Population)
. مداخله (Intervention)
. مقایسه (Comparison)
. پیامد (Outcome )

سپس از میان مطالعات موجود، از مواردی که با ملاک‌های پژوهش هماهنگی لازم را دارند، نمونه‌گیری به عمل می‌آید. در مرحله سوم داده‌های تحقیق‌ها جمع‌آوری و ویژگی‌های آنها بر اساس هدف تحقیق فرا تحلیلی کدگذاری و طبقه‌بندی می‌گردند. نتایج مطالعه به یک مقیاس کمی مشترک تبدیل می‌شود( بطوری که قابل مقایسه باشد). سرانجام برای بررسی روابط بین ویژگی‌های مطالعات و یافته‌ها، روش‌های آماری کمی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در زمینه‌های گوناگون مدیریتی، روش‌های متفاوتی جهت تحقیق و شناخت واقعیت و پدیده‌های اجتماعی وجود دارد. فراتحلیل نیز یکی از این روش‌ها می‌باشد. فراتحلیل یکی از روش‌های توصیفی است که تحقیقات انجام شده را ارزیابی می‌نماید. در واقع از تحلیل آماری بسیاری از مطالعات و تحقیقات منفرد در حوزه‌ای مشخص به منظور ترکیب و یکپارچه سازی نتایج آنها، فراتحلیل نامیده می‌شود. در فراتحلیل، بیشترین تاکید بر ترکیب و یکپارچه‌سازی نتایج آنها جهت استفاده علمی و کاربردی است. بنابراین فراتحلیل، مقایسه نتایج تحقیقات دیگران است. بدان معنی که از تحقیقات و نتایج آنها و تحلیل موجود، تحلیل دیگری عرضه گردد.

انواع فراتحلیل و کاربردهای آن

میلر و پولک درسال ۱۹۹۴ فراتحلیل را به سه دسته تقسیم کردند:

۱) فراتحلیلی که صرفاً نقاط قوت اثر یک متغیر را در مطالعات مختلف بررسی و آن را به طور خلاصه بیان می‌کند.

۲) در این دسته علاوه بر تلخیص نقطه قوت یک اثر، برای تشریح ناهمگونی و عدم تجانس منابع از تحلیل‌های تعدیل‌کننده استفاده می‌شود.

۳) در دسته علاوه بر فعالیت‌های دو دسته قبل، با بررسی متغیرهایی که در یک پژوهش مورد دستکاری قرار نگرفته‌اند، شواهدی جدید را برای یک نظریه ارائه می‌شود.

به طور کلی، دو نوع از شواهد را می‌توان هنگام انجام یک فرا تحلیل متمایز کرد:

. داده‌های مجزای شرکت‌کنندگان (Individual Participant Data) با نماد IPD
. داده‌های تجمیعی (Aggregate Data) با نماد AD

داده‌های تجمیعی ممکن است بطور مستقیم یا غیرمستقیم جمع آوری شده باشند. این داده‌ها معمولاً در دسترس است مانند ادبیات و مبانی نظری موضوع. به طور معمول تخمین‌های مختصر مانند «نسبت بخت» (Odd Ratio) یا «ریسک نسبی» (Relative Risk) را محاسبه و نشان می‌دهد. این مقدارها، می‌توانند به طور مستقیم در مطالعات مشابه مفهومی، با استفاده از چندین رویکرد تحقیقی استخراج شوند.

از سوی دیگر، داده‌های تجمیعی غیرمستقیم اثر دو تیمار را که در مقایسه با یک گروه کنترل مشابه در فرا تحلیل قرار گرفته‌اند، اندازه‌گیری می‌کند. به عنوان مثال، اگر درمان A و درمان B به طور مستقیم در مقابل «دارو نما» (Placebo) در فرا تحلیل‌های جداگانه مقایسه شوند، می‌توانیم از ترکیب این دو نتیجه برای بدست آوردن تخمینی از تأثیر A در مقابل B در یک مقایسه غیرمستقیم بهره ببریم و مشخص کنیم اثر درمان A در مقابل دارونما با حذف اثر درمان B چگونه است.

مزایای به کارگیری فرا تحلیل

از نظر مفهومی، فرا تحلیل از یک روش آماری برای ترکیب نتایج حاصل از مطالعات متعدد در تلاش برای افزایش توان (به موازات مطالعات فردی)، بهبود برآورد اندازه اثر (Effect Size) و یا برای حل عدم اطمینان در هنگام عدم توافق گزارش استفاده می‌کند. فرا تحلیل یک بررسی کلی آماری از نتایج حاصل از یک یا چند مطالعه منظم است که اساساً، میانگین وزنی از نتایج مطالعه شامل را تولید می‌کند.

این رویکرد چندین مزیت دارد، که در زیر به آن‌ها اشاره شده است:

. نتایج را می‌توان به جمعیت بیشتری تعمیم داد.
. با استفاده از داده‌های بیشتر، دقت و صحت تخمین‌ها می‌تواند بهبود یابد. این به نوبه خود، ممکن است توان آماری را برای کشف یک اثر افزایش دهد.
. ناسازگاری نتایج در طول مطالعات می‌تواند اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل شود. به عنوان مثال، ناسازگاری ممکن است از خطای نمونه‌گیری یا نتایج مطالعه (موارد خاص) تحت تأثیر اختلافات بین پروتکل‌های مطالعاتی ایجاد شده باشند.
. آزمایش فرضیه را می‌توان در برآوردهای خلاصه استفاده کرد.
. تعدیل و متعادل سازی نتایج حاصل از تحقیقات را می‌توان برای توضیح تفاوت بین مطالعات گنجانید.
. وجود سوگیری (اریبی) مقاله‌های منتشر شده را می‌توان مورد بررسی قرار داد.

فراتحلیل
فراتحلیل – تزیسمی

مدل‌های فراتحلیل

مدل‌های فراتحلیل مبتی بر اثرات ثابت و اثرات تصادفی هستند. معیار انتخاب مدل مناسب در فراتحلیل آزمون های ناهمگونی هستند. انتخاب کدام مدل در انجام فراتحلیل مهم است. اگر آزمون ناهمگونی معنادار بود و نشان داد که مطالعات حاضر در فراتحلیل از جهات مختلف مانند آزموندی، شیوه نمونه گیری، طرح تحقیق و … ناهمگون و متفاوت هستند از مدل اثرات تصادفی و در غیر این صورت از مدل اثرات ثابت استفاده می شود. انواع مدل‌های موجود عبارتند از:

. مدل اثرات ثابت
. مدل اثرات تصادفی

در مدل اثرات ثابت (Fixed Effect) فرض بر این است که همه مطالعات در فراتحلیل دارای یک اندازه اثر مشترک واقعی هستند. از طرف دیگر، همه اثرات موثر بر اندازه اثر در همه مطالعات مشترک هستند. بنابراین اندازه اثر واقعی در همه مطالعات یکی هستند. به اندازه واقعی، تتا گفته می شود.

مدل «اثرات تصادفی» (Random Effect) مدل رایج مورد استفاده در ترکیب تحقیق و مطالعات ناهمگن است. در مدل اثرات ثابت همه مطالعات یکی هستند. این فرض در همه تحقیقات ترکیبی برقرار نیست. وقتی ما تصمیم به ترکیب گروهی از مطالعات در یک فراتحلیل می‌گیریم، به طور حتم به مقدار کافی دارای اشتراک هستند که وارد تحقیقات ترکیبی شده اند. ولی هیچ دلیلی برای این وجود ندارد که اندازه اثرات واقعی در همه مطالعات دقیقا یکی باشد.

مراحل انجام یک فرا تحلیل

فرا تحلیل یک بررسی و روش تحقیق منظم محسوب می‌شود، زیرا این امر امکان شناسایی و ارزیابی مهم کلیه شواهد مربوطه را فراهم می‌کند (در نتیجه خطر انحراف و اریبی در تخمین‌های شاخص‌های آماری را محدود می‌سازد).

مراحل کلی به شرح زیر است:

1. تدوین سؤال تحقیق، به عنوان مثال استفاده از الگوی PICO (جمعیت، مداخله، مقایسه، پیامد) که مخفف عبارت‌های Population, Intervention, Comparison, Outcome است.
2. جستجوی در ادبیات موضوع.
3. انتخاب مطالعات («معیارهای تداخل» – Incorporation Criteria)
. بر اساس معیارهای کیفی، به عنوان مثال، نیاز به تصادفی و بدون سوء گیری در یک مطالعه بالینی.
. انتخاب مطالعات خاص در مورد موضوعی مشخص، مانند درمان سرطان سینه.
. تصمیم در مورد اینکه آیا مطالعات منتشر نشده بر اثر تعصب و انتشار جهت دار صورت گرفته یا خیر.
4. تصمیم در مورد اینکه کدام متغیرهای وابسته یا شاخص‌های آماری مجاز یا مناسب هستند. به عنوان مثال، هنگام بررسی فرا تحلیل، داده‌های حاصل از مطالعات صورت گفته که البته منتشر نیز شده‌اند به صورت تجمیعی به شکل زیر هستند:
. تفاوت‌ها (داده‌های گسسته)
. میانگین (داده پیوسته)
. شاخص «چی هگز» (Hedges ‘ g) یک اندازه و معیار محبوب برای داده‌های پیوسته است که به منظور از بین بردن اختلاف مقیاس بصورت استاندارد انجام می‌شود، اما تحت تاثیر معیار پراکندگی بین گروه‌ها نیز هست.
5. انتخاب یک مدل فرا تحلیل، به عنوان مثال «تحلیل اثر ثابت» (Fixed Effect Model) یا فرا تحلیل اثر تصادفی (Random Effect Model)، از روش‌های معمول در مدل فرا تحلیل محسوب می‌شوند.
6. فرا تحلیل، از منابع ناهمگون و بین رشته‌ای بهره‌گیری می‌کند. به عنوان مثال، استفاده از آنالیز زیر گروهی (Sungroup Analysis) یا «فرا رگرسیون» (Meta Regression) از روش‌های مطرح در فرا تحلیل محسوب می‌شوند.

اعتبارسنجی نتایج در فرا تحلیل

همانطور که در ابتدای متن گفته شد، برآورد فرا تحلیل، میانگین وزنی را در طول مطالعات نشان می‌دهد و هنگامی که ناهمگونی وجود دارد، ممکن است منجر به تخمین کلی شود که البته نماینده مطالعات فردی نیست.

ارزیابی کیفی مطالعات اولیه با استفاده از ابزارهای مستقل می‌تواند اریبی را کشف کند، اما اثر کل این سوگیری‌ها را نمی‌توان کاهش داد. اگرچه نتیجه فرا تحلیل را می‌توان با یک مطالعه اولیه آینده نگر مستقل مقایسه کرد، اما چنین اعتبار خارجی (External Validation) اغلب غیر عملی است. این امر منجر به توسعه روش‌هایی شده است که شکلی خاص از اعتبار سنجی متقابل (Cross Validation) محسوب می‌شوند. این روش را گاهی اوقات به عنوان «اعتبار متقاطع داخلی-خارجی» (Internal-external Cross Validation) یا (IOCV) نیز می‌نامند.

در اینجا هر یک از k مطالعات مورد بررسی یک به یک حذف شده و با برآورد تجمیعی حاصل از جمع آوری مطالعات k-1 باقیمانده مقایسه می‌شوند. یک اعتبار سنجی کلی ، مبتنی بر «أماره اعتبار سنجی» (Validation Statistic) یا VN بر اساس IOCV، برای اندازه گیری روایی آماری نتایج فرا تحلیل، تهیه می‌شود. برای صحت و پیش بینی آزمون، به ویژه هنگامی که اثرات چند متغیره وجود دارد، رویکردهای دیگری که به دنبال تخمین خطای پیش بینی هستند نیز ارائه شده است.

نتیجه‌گیری

روش کیفی فراتحلیل شامل کلیه مراحل تحقیق یعنی نظریه، روش، نتایج و غیره می‌باشد. در روش فراتحلیل ابتدا از طریق شکستن اجزای کل به ماوراء و فراتر از کل اولیه رسیده، سپس تحلیل اولیه به نحوی منتقل می‌گردد که یافته‌های نامناسب در چارچوبی قابل قبول قرار گرفته و سرانجام، تحلیل‌های ترکیب شده اطلاعاتی را نشان می‌دهند که در اطلاعات اولیه موجود نباشند. در عمل، ابتدا اطلاعات از منابع اولیه استخراج و سپس با یکدیگر ترکیب شده و سرانجام یک کل جدید را تشکیل می‌دهند.

آنچه که بر اهمیت و کاربرد روش فراتحلیل افزوده است، نقش آن در ترکیب و یکپارچه‌سازی تحقیقاتی است که به صورت انفرادی و پراکنده انجام گرفته است. از نظر روش شناختی نیز فراتحلیل به روشنی خلاءها و مشکلات و نواقص تحقیقات و مطالعات انجام شده را نشان می‌دهد. در حقیقت پایایی این نوع تحقیقات از طریق تقابل یافته‌های تحقیقاتی و روایی آنها از طریق آزمون سازگاری آنها با واقعیت به دست می‌آید و هر دو این‌ها به دلیل انباشت دانش و توسعه آن در فراتحلیل است.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *