تحقیق شبه آزمایشی

تحقیق شبه آزمایشی

تحقیق شبه آزمایشی ، طرح شبه آزمایشی (Quasi-experimental designs) به طرح‌های آزمایشی که در آن‌ها نتوان از انتساب تصادفی استفاده کرد، گفته می‌شود. معمولاً در پژوهش‌های مدیریت و علوم رفتاری استفاده از روش‌های انتساب تصادفی دشوار است.

تحقیق شبه آزمایشی دارای یک یا چند گروه کنترل بوده ولی آرایش آزمودنی‌ها به‌ صورت تصادفی انجام نمی‌پذیرد. در این نوع روش تحقیقی هدف نزدیک‌ شدن به تحقیق تجربی حقیقی است. اما چون شرایط تجربه و تحقیق به‌ نحوی است که کنترل یا دستکاری همه متغیرهای پژوهش مقدور نیست، آن را نیمه ‌تجربی می‌نامند. بیشتر تحقیقاتی که هدف آنها یافتن عوامل علّی در زندگی واقعی و شرایط حقیقت است و در حین اجرای آنها تنها کنترل تعدادی از متغیرها مقدور می‌باشد، در تحقیقات نیمه ‌تجربی قرار می‌گیرند.

علم مبتنی بر تجربه حسی بنا نهاده شده است ولی علوم انسانی با پارادایم تفسیری تجانس بیشتری دارند. به همین خاطر روش تحقیق در مدیریت و علوم اجتماعی بیشتر از روش تحقیق توصیفی (غیرآزمایشی) استفاده می‌شود. در بحث انواع روش تحقیق، تحقیق شبه آزمایشی نیز جایی بین این دو رویکرد اصلی به علم قرار می‌گیرد. بیشتر مطالعات و بررسی‌‌‌‌‌‌‌‌هائی که در زمینه مشکلات و مسائل اجتماعی (بررسی و مطالعه جرم و جنایت، آشوب‌‌‌‌‌‌‌‌ها، اعتیادها) صورت می‌گیرد و اغلب کنترل یا دستکاری متغیرها در آنها مقدور نیست. از این مطالعات هستند از تفاوت‌‌‌‌‌‌‌‌های طرح‌‌‌‌‌‌‌‌های آزمایشی واقعی و طرح‌‌‌‌‌‌‌‌های نیمه‌ آزمایشی (نیمه تجربی) این است که در طرح‌‌‌‌‌‌‌‌های آزمایشی واقعی حداکثر کنترل بر متغیرهای اعتبار دورنی اعمال می‌شود. در حالی که در طرح‌‌‌‌‌‌‌‌های نیمه آزمایشی حداکثر کنترل بر متغیرهای اعتبار درونی اعمال می‌شود.

تحقیق شبه آزمایشی
تحقیق شبه آزمایشی – تزیسمی

فهرست مطالب

تحقیق شبه آزمایشی چیست؟

تحقیق شبه آزمایشی، تشابهاتی با طراحی آزمایشی سنتی یا آزمایش تصادفی کنترل‌شده دارد، اما آن‌ها به طور خاص، فاقد عناصر انتساب تصادفی برای رفتار یا کنترل اند. به جای آن، طراحی‌های شبه‌آزمایشی، به محقق اجازه می‌دهند تا برای حالت رفتاری، انتساب را کنترل کنند، اما از معیارهای دیگری به جای انتساب تصادفی استفاده می‌شود.

کاربرد تحقیق شبه آزمایشی

مطالعات شبه تجربی از اعتبار درونی پایین تری نسبت به آزمایش های واقعی برخوردارند و همچنین نمی توانند رابطه علّی بین متغیرها را به طور مؤثر برقرار کنند. پس چرا محققان از آن استفاده می کنند؟ شرایط خاصی وجود دارد که استفاده از یک طرح شبه تجربی برای مطالعه مناسب تر است. این امر مخصوصاً برای مطالعاتی که در آن‌ها خودداری از درمان با یک موضوع بر اساس تصادفی غیراخلاقی است، صادق است. در چنین شرایطی می توان از یک طرح شبه تجربی برای جلوگیری از هرگونه مسائل اخلاقی استفاده کرد.

علاوه بر این، زمینه دیگری که در آن یک طرح شبه تجربی مناسب تر است، زمانی است که طراحی آزمایش واقعی امکان پذیر نباشد. این می تواند به دلیل هزینه های بالای مرتبط با آزمایش های واقعی باشد. همچنین می‌تواند به دلیل این واقعیت باشد که آزمایش‌های واقعی معمولاً شامل کار زیادی برای طراحی مؤثر یک مداخله تجربی برای آستانه افراد مورد نیاز برای توجیه تحقیق به عنوان یک آزمایش واقعی است.

مزایای تحقیق شبه آزمایشی

در زیر چند مزیت استفاده از طرح پژوهشی شبه تجربی ذکر شده است:

هزینه کمتر: یکی از برجسته ترین مزایای مطالعات شبه تجربی این است که هزینه کمتری دارند و به منابع نسبتاً کمتری نسبت به کارآزمایی های تصادفی کنترل شده نیاز دارند.
اعتبار بیرونی بالاتر: نسبت به آزمایشات واقعی، مطالعات شبه تجربی تمایل به اعتبار خارجی بالاتری دارند، زیرا اغلب شامل مداخلات دنیای واقعی به جای تنظیمات آزمایشگاهی مصنوعی هستند. این باعث می شود که موقعیت ها و تنظیمات دنیای واقعی را بیشتر منعکس کند.

معایب تحقیق شبه آزمایشی

برخی از معایب استفاده از طرح پژوهشی شبه تجربی به شرح زیر است:

خطر سوگیری مخدوش‌کننده: عدم تصادفی‌سازی رد کردن متغیرهای مخدوش‌کننده و تأثیر آن‌ها بر رابطه علی مورد مطالعه را سخت‌تر یا حتی در برخی موارد غیرممکن می‌کند.
اعتبار درونی پایین: در مقایسه با آزمایش‌های واقعی، مطالعات شبه تجربی اعتبار درونی پایین‌تری دارند و بنابراین در ایجاد علیت مؤثر نیستند.

طرح های تحقیق شبه آزمایشی

این طرح ها به دلیل عدم توانایی در کنترل عوامل مهم و موثر در تحقیق، شبه آزمایشی نامیده می شود. ناتوانایی آنها در کنترل متغیر های مزاحم به اندازه ای است که حتی ممکن است عوامل دیگری به غیر از متغیر های مستقل و وابسته وارد تحقیق شوند و در نتیجه بر یافته های تحقیق تاثیر بگذارند.

طرح پس آزمون با یک گروه کنترل

در این طرح ابتدا یک گروه از آزمودنی ها در معرض متغیر مستقل قرار داده می شود. سپس تاثیر این متغیر بر متغیر وابسته مشاهده و یا اندازه گیری می شود.

این طرح تنها در مطالعات توصیفی به کار برده می شود و در پژوهش های آزمایشی کاربردی ندارد. این طرح دارای معایب زیر است.

. هیچ کنترلی برای این طرح اعمال نمی شود و کنترل اعتبار درونی ناتوان است
. امکان مقایسه به صورت مستقیم وجود ندارد یعنی بر اساس گمان یافته های مطالعه را با گروه‌های دیگر مقایسه میکنیم
. اشتباه اندازه گیری در پژوهش زیاد است
. امکان دستیابی به نتایج دقیق و قابل دفاع وجود ندارد.

طرح پیش آزمون و پس آزمون با یک گروه

در این طرح متغیر وابسته قبل و بعد از اجرای متغیر مستقل اندازه گیری می شود.

مراحل اجرای این طرح عبارت از :

. اجرای پیش آزمون
. قرار دادن آزمودنی ها در معرض متغیر مستقل
. اجرای پس آزمون و مقایسه نتایج حاصل با استفاده از آزمون آماری مناسب.

یافته های ناشی از اجرای این طرح را می توان به وسیله ابزار آماری زیر تجزیه و تحلیل کرد.

. آزمون پارامتریک t برای گرو های همبسته
. آزمون های ناپارامتریک مثل آزمون علامت
. آزمون های ناپارامتریک مثل آزمون ویل کاکسون

طرح مقایسه گروه های ایستا:

در این طرح دو گروه وجود دارد، و مقایسه میان گروهی که در معرض متغیر مستقل قرار گرفته است و گروهی که متغیر مستقل بر آن اعمال نمی شود، صورت می گیرد در این طرح انتخاب و جایگزینی آزمودنی ها به صورت تصادفی انجام نمی شود، بلکه ترکیب گروه هایی که در این طرح به کار میروند، قبل از انجام تحقیق صورت گرفته است و عینا با همان ترکیب در تحقیق به کار گرفته می شوند. علت ایستا نامیده شدن آنها نیز همین است.

یافته های ناشی از این طرح با یکی از دو روش زیر مورد تحلیل قرار می گیرد:

. ازمون پارامتریک t
. ازمون ناپارمتریک میانه
. آزمون ناپارامتریک یو من وایت نی

تحقیق شبه آزمایشی
تحقیق شبه آزمایشی – تزیسمی

تفاوت بین تحقیق شبه آزمایشی و آزمایش واقعی

آزمایشات واقعی

. شرکت کنندگان به صورت تصادفی در گروه های آزمایشی قرار می گیرند.
. شرکت کنندگان شانس یکسانی برای ورود به هر یک از گروه های آزمایشی دارند.
. محققان طرحی را طراحی می‌کنند که شرکت‌کنندگان درمان را طی خواهند کرد.
. گروه های مختلفی از درمان ها وجود ندارد.
. شامل گروه های کنترل و گروه های درمانی است.
. شامل پیش آزمون نمی شود.

تحقیق شبه آزمایشی

. شرکت کنندگان و به طور تصادفی در گروه های آزمایشی قرار نگرفتند.
. شرکت کنندگان دسته بندی می شوند و سپس در گروه آزمایشی مربوطه قرار می گیرند.
. محققان روش درمانی طراحی نمی کنند.
. محققان گروه های موجود از درمان های دریافتی را مطالعه می کنند.
. جدا از این که معمولاً از آن ها استفاده می شود، لزوماً به گروه های کنترل نیاز ندارد.
. شامل یک پیش آزمون می باشد.

مفهوم آزمایش

آزمایش امکان وقوع یک رویداد را در شرایط ویژه فراهم می‌آورد. هرگاه عوامل تازه و متفاوتی را بر وضعیتی اعمال نماییم یا تغییراتی در شرایط موجود به وجود آوریم، به انجام یک آزمایش دست زده ایم و این روش را یک روش آزمایشی می‌نامیم.

آزمایش اثبات یک فرضیه به این نحو است که از طریق بررسی دو عامل در وضعیت‌های متفاوت رابطه سببی را بین آن‌ها برقرار کند. همه عوامل و مؤثرترین وضعیت‌ها به استثنای عامل خاص مورد نظر، تحت کنترل قرار می‌گیرند زیرا این عامل نمایانگر علت فرضیه‌ای و یا معلول فرضیه‌ای است.

به طور کلی می‌توان گفت به منظور برقراری رابطه علت و معلولی میان دو یا چند متغیر از طرح‌های آزمایشی استفاده می‌شود. ویژگی‌های این نوع تحقیق آن است که:

. متغیرهای مستقل دستکاری می‌شوند
. سایر متغیرها به جز متغیر وابسته ثابت نگه داشته شده و کنترل می‌شوند
. تأثیر متغیر(های) مستقل بر متغیر وابسته مشاهده می‌شود

برای این منظور، گروه‌های آزمایش و شاهد، در نظر گرفته می‌شوند و از طریق آن‌ها تفاوت‌های میان آزمودنی‌ها کنترل می‌شود. این گروه‌ها طوری انتخاب می‌شوند که حدالامکان معادل و مشابه باشند. در این روش آزمایشگر گروه آزمایش را تحت تأثیر متغیر مستقل قرار می‌دهد اما گروه شاهد از تأثیر این عامل به دور می‌ماند. آن گاه آزمایشگر پس از انجام آزمایش به بررسی تغییرات روی داده در گروه آزمایش در مقایسه با گروه شاهد می‌پردازد.

خلاصه و جمع‌بندی

اگر براساس مفهوم آزمایش‌پذیر بودن تحقیقات را دسته‌بندی کنیم می‌توان به تحقیقات آزمایشی (علوم تجربی) و تحقیقات غیرآزمایشی (تحقیق توصیفی) اشاره نماییم. در این میان دسته سومی از پژوهش‌های علمی هستند که در گروه پژوهش‌های نیمه آزمایشی قرار می‌گیرند. آزمایش دقیق ترین و در عین حال پیچیده ترین شکل پژوهش علمی است. یکی از ویژگی‌های عمده این روش کنترل است و با عنایت به این ویژگی است که پژوهشگر توانایی تعیین روابط علت و معلولی بین متغیرهای مورد پژوهش رادارد. به عبارت دیگر هدف آزمایش استنباط روابط علت و معلولی بین پدیده هایی است که مورد کنترل قرار گرفته اند. به همین دلیل بحث از علیت و ویژگی‌های روابط علی بین متغیرها از مباحث عمده در تحقیق آزمایشی می‌باشد.

در همه پژوهش‌های اجتماعی از روش‌های علمی استفاده می‌شود. اما فنون ویژه‌ای که برای گردآوری و تحلیل داده‌ها وجود دارد که در پژوهش‌های مختلف مدیریت و جامعه شناسی متفاوت است. یکی از روش‌های تحقیق، روش آزمایشی است که به سه شیوه آزمایشگاهی، میدانی و طبیعی پژوهش‌های اجتماعی مورد استفاده قرارمی گیرد. در این نوع از پژوهش همه متغیرها جز یک متغیر (مستقل)، ثابت نگهداشته می‌شود یا تحت نظارت قرارمی گیرد. پژوهشگر به ثبت و ضبط آنچه درحین آزمایش و دستکاری متغیر مستقل اتفاق افتاده می‌پردازد. پژوهشگر برای فهم پگونگی این تاثیرات موضوع مورد مطالعه خود را به یک گروه کنترل و دست کم یک گروه آزمایش تقسیم می‌کند. در این مطالعه کوشش شد روش تحقیق نیمه آزمایشی تشریح شود.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *