تحقیق آزمایشی

تحقیق آزمایشی

تحقیق آزمایشی ، روش تحقیق آزمایشی (Experimental research) روش دقیق مشاهده علمی است که به‌طور کلی بیش از روش‌های دیگر تحقیق با علوم ساختمند ارتباط دارد. آزمایش اساساً شامل دو مرحله «عمل» و «مشاهده نتایج عمل» می‌باشد.

در این روش، پژوهشگر گروه آزمودنی را برای اجرای آزمایش انتخاب می‌کند. سپس متغیری را بر آنان وارد می‌سازد و به مشاهده تاثیر آن متغیر بر گروه آزمایشی می‌پردازد. تحقیق آزمایشی به دو روش آزمایش آزمایشگاهی و آزمایش میدانی قابل انجام است. آزمایش‌های آزمایشگاهی بیشتر در پژوهش‌های بنیادی و برای آزمودن و پروراندن نظریه‌های علمی به کار می‌روند. آزمایش میدانی علاوه بر اینکه برای آزمودن نظریه‌های علمی قابلیت کاربرد دارند، برای یافتن پاسخ مسائل علمی و پژوهش‌های کاربردی نیز به کار می‌روند؛ بنابراین، انعطاف‌پذیری و کاربرد در مورد انواع مسائل پژوهشی، ازجمله مزیت‌های آزمایش‌های میدانی به شمار می‌رود.

روش پژوهش به روش‌های آزمایشی و غیرآزمایشی یا توصیفی تقسیم می‌شود. روش‌های آزمایشی نیز روش‌های آزمایشی کامل و روش تحقیق شبه آزمایشی را شامل می‌شوند. تحقیق آزمایشی روشی نظام‌مند و منطقی برای پاسخ به پرسش پژوهش است. پرسش زیربنایی این روش آن است که اگر این کار تحت شرایط کنترل‌شده‌ای انجام گیرد چه خواهد شد؟ آزمایش‌کنندگان، محرک، رفتار یا شرایط محیطی را دست‌کاری می‌کنند، سپس چگونگی تأثیر آن را در تغییر وضعیت و یا رفتار آزمودنی مورد مشاهده قرار می‌دهند. دست‌کاری آن‌ها دقیق و منظم است. آن‌ها باید از عوامل دیگری که بر نتیجه کار اثر می‌کند آگاه باشند و آن‌ها را به‌گونه‌ای کنترل نمایند یا از میان بردارند تا بتوانند بین عامل دست‌کاری شده و آثار مشاهده‌شده رابطه‌ای منطقی برقرار سازند.

تحقیق آزمایشی
تحقیق آزمایشی – تزیسمی

فهرست مطالب

روش تحقیق آزمایشی چیست؟

روش آزمایشی یکی از روش‌هایی است که برخلاف سایر روش‌های تحقیق به منظور پیدا کردن رابطه‌ی علت و معلولی بین دو یا چند متغیر به کار برده می‌شود. آزمایش نیز یک موقعیت پژوهشی است که در آن حداقل یک متغیر مستقل به نام متغیر آزمایشی داریم که توسط پژوهشگر به صورت آگاهانه دستکاری می‌شود و طرح آزمایشی هم نقشه یا برنامه‌ی از پیش تنظیم شده‌ای است که به کمک آن چگونگی اجرای متغیر مستقل و نحوه‌ی انتخاب گروه‌های پژوهشی تعیین می‌شود و اثرگذارترین نقش آن کنترل است. در واقع این طرح وسیله‌ای است که به کمک آن متغیرهای آزمایشی در آزمایش مرتب و قرار داده می‌شوند. ملاک‌های یک طرح آزمایشی کنترل، ساختگی نبودن، مقایسه و.. هستند. هر آزمایشی اعتبار بیرونی و درونی دارد که خود زیرمجموعه‌هایی دارند. انواع طرح‌ها آزمایشی پرکاربرد نیز عبارت‌اند از طرح پس‌آزمون با گروه کنترل، طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل و طرح چهارگروهی سولومن.

انجام پژوهش آزمایشی در بسیاری از موارد دشوار و در بعضی موارد غیرممکن است. آزمایش از چند جهت عالی‌ترین شکل پژوهش است. اول از آن جهت که پژوهشگر کنترل شرایط آزمایشی را در اختیار دارد و دوم آنکه دقیق‌ترین شرایط برای آزمون فرضیه‌های علّی از این راه حاصل می‌شود. در مطلب پیش رو اصول کلی و عمده‌ترین روش‌های موجود در تحقیقات آزمایشی را با هم مورد بررسی قرار می‌دهیم.

انواع تحقیق آزمایشی

طرح آزمایشی به سه طریق متفاوت اجرا می گردد: درآزمایشگاه؛ درمیدان و با سود جستن از رویدادهای طبیعی.

آزمایش آزمایشگاهی

در این آزمایش هر دو گروه آزمایشی و کنترل جز مداخله آزمایش دقیقا در معرض محیط یکسانی قرارمی گیرند. این امر با استاندارد و کنترل کردن محیط و تمام وقایع بین دو مقطع زمانی تحقق می یابد. حداکثر کنترل بر محیط اعمال می شود تا تضمین شود که تنها دلیل ممکن تفاوت گروه ها در زمان دوم همانا تمهید متفاوت (تمهید آزمایش) است. طرح ریزی مطالعه ای برای آزمون اثربخشی تجسم تصویری تصادفات شدید رانندگی ناشی از مصرف الکل بر نگرش به رانندگی با مصرف الکل مصداقی از آزمایش آزمایشگاهی است. مشارکت کنندگان به طور تصادفی بین گروه آزمایشی و گروه کنترل توزیع می شوند و دیدگاهشان درباره جریمه مناسب برای رانندگانی که الکل مصرف کرده اند، پرسیده می شود. سپس فیلمی درباره تصادفات ناشی ازمصرف الکل برای گروه آزمایشی نمایش می دهند. برای اعضای گروه دیگراین فیلم نمایش داده نمی شود. مدت زمان معینی بعد از نمایش فیلم دوباره دیدگاه اعضای هر گروه درباره جریمه رانندگی با مصرف الکل پرسیده می شود. اگر میزان تغییر دیدگاه گروه آزمایشی بیشتر از گروه کنترل باشد منطقی است که فرض کنیم دیدن فیلم باعث این تغییر بیشترشده است. محیط آزمایشگاه محقق را قادر به کنترل همه چیزمی کندبه گونه ای که تنها تفاوت دو گروه، تفاوت در دیدن یا ندیدن فیلم است.

آزمایش آزمایشگاهی با اثربخشی گسترده ای در علوم فیزیکی و بیولوژیکی به کار رفته است. اما به دلایل متعدد روش شناسی، عملی و اخلاقی کاربرد آن درتحقیقات اجتماعی محدود بوده است.

آزمایش میدانی

دانشمندان اجتماعی به دلیل تصنعی بودن و غیرعملی بودن آزمایش آزمایشگاهی طرح های آزمایش در محیط های واقعی ایجادکرده اند در آزمایش میدانی، محقق گروه آزمایش و کنترل را با انتساب تصادفی افراد تشکیل می دهد. مداخله ازمایش در (میدان)، محیط زندگی واقعی به منزله آزمایشگاه صورت می گیرد. این رویکرد به ویژه در میان محققانی رواج یافته است که به ارزیابی سیاست های اجتماعی و برنامه های آزمایشی می پردازند.

اگرازمایش آزمایشگاهی گرفتار مسایل تصنعی بودن است، آزمایش میدانی با مسایل برخاسته از کنترل ناکافی رویدادها درفاصله دوزمان روبرو است. این خظر وجود دارد که عامل هر نوع تغییر مشاهده شده ای رویدادهای کنترل نشده باشند تا مداخله آزمایش.

آزمایش طبیعی

آزمایش طبیعی متکی بر رویدادهایی است که به طور طبیعی رخ می دهند و به منزله مداخله بشمار می آیند تا مداخله کنترل شده آزمایشگر. اگر بتوانیم وقوع رخدادی را پیش بینی کنیم می توانیم اطلاعات قبل و بعد از اثر آن را گرداوری کنیم. همچنین می توانیم در پی پیداکردن گروه مقایسه ای باشیم که در معرض رویداد نیست تا به تفسیر نتایج کمک کند. برای مثال آزمایش طبیعی برای مطالعه طلاق توافقی بر میزان طلاق مناسب است. بدین منظور می توانیم میزان طلاق را قبل و بعد از قانونی شدن طلاق توافقی در یک کشور را با میزان تغییرات طلاق در کشور مشابهی مقایسه کنیم که طلاق توافقی در آنجا قانونی نیست.

شکل دیگر آزمایش طبیعی می تواند تشکیل گروه آزمایشی و کنترل بعد از وقوع مداخله باشد. برای مثال فرض کنیم در پی تعیین اثر بازگشت زنان به کاربر تقسیم وظایف خانه داری و بچه داری بین والدین هستیم. می توان اطلاعات پایه ای درباره تقسیم کارخانه بین زوجینی که زنان سرکار نیستند گردآوری کرد. سپس چند سال بعد به همان نمونه مراجعه می کنیم و پیش بینی می کنیم که برخی از زنان به سرکار برگشته اند. این دسته از زوجین را می توان گروه آزمایشی به شمار آورد و دسته ای از زنان را که به سرکار برنگشته اندگروه کنترل. تغییرات در تقسبم کارخانه این دو گروه را مقایسه می کنیم تا اثر بازگشت به کار مشخص شود.

مراحل اجرای تحقیق آزمایشی

در روش تحقیق آزمایشی هدف گردآوری اطلاعات در خصوص متغیر وابسته می‌باشد. از آنجاکه سطح جامعه آماری به نسبت سایر روش‌ها به جهت هدف تحقیق بسیار گسترده‌تر و وسیع‌تر است، بنابراین از روش تحقیق آزمایشی به عنوان یک روش خرد نام برده می‌شود که کوشش می‌کند از جامعه آماری پردامنه خود جامعه‌ای با استفاده از نمونه‌گیری‌های تایید شده مشخص می‌سازد و اطلاعات را از آن بدست آورد و به کل جامعه آماری تعمیم دهد. با توجه یا این توضیحات روشن است این روش برخلاف روش‌های دیگر یک روش کمیت‌گرا است.

۱- شناسایی مساله و تدوبن فرضیه: نقطه آغازین در تحقی علمی شناخت مساله است. وقتی مساله در قالب اصطلاحات پژوهش‌پذیر بیان شود، فرضیه‌ها تدوین می‌شوند.

۲- طراحی آزمایش: این مرحله بسیار حساس است و مستلزم آمادگی بسیار آزمایشکر در اطمینان از بیان فرضیه‌ها به گونه‌ای آزمون پذیر است.

۳- اجرای آزمایش: در این مرحبه باید مشخص شود چه شرکت‌کنندگانی در تحقیق بکار گرفته خواهند شد، به چه دستورالعمل‌ها، تجهیزات و موادی نیاز است.

۴- آزمون فرضیه: پس از گردآوری داده‌ها، آزمایشگران به منظور رد یا پذیرش فرضیه دوین شده، به تجزیه‌وتحلیل و تفسیر داده‌ها می‌پردازد.

۵- انتقال نتایج پژوهش: پس از تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، دانشمندان باید نتایج حاصل را به دیگران انتقال دهند. اغلب از طریق جملا تخصصی ویژه هر رشته، نتایج به دیگران منتق می‌شود. در نتیجه دانشمندان باید یک گزارش پژوهشی بنویسند و در آن به چگونگی اجرا، یافته‌ها و دریافت ایشان اشاره کنند.

تحقیق آزمایشی
تحقیق آزمایشی – تزیسمی

ملاک های یک طرح آزمایشی

قبل از اینکه به معرفی طرح‌های آزمایشی بپردازیم می‌خواهیم معیارهایی را که به کمک آن‌ها طرح‌های آزمایشی مورد بررسی قرار می‌گیرند را مورد بررسی قرار دهیم:

1. کنترل. شرایط کنترل، شرایطی است که رعایت آن باعث می‌شود بتوانیم ادعا کنیم؛ حاصل پژوهش ما ناشی از اجرای متغیر آزمایشی است نه متغیرهای دیگری که در طرح ما ممکن است وجود داشته باشند. در واقع کنترل باعث می‌شود تأثیر همه‌ی عواملی که باعث به انحراف کشاندن نتایج آزمایش می‌شود حذف یا به حداقل ممکن برسند.
2. تصنعی یا ساختگی نبودن. این ملاک به طور ویژه در پژوهش‌های آزمایشی و علی‌الخصوص در شرایطی که قصد داریم نتایج آزمایش را به شرایط یا موقعیت‌های واقعی مانند کلاس درس تعمیم بدهیم؛ اهمیت دارد. به عبارت دیگر آزمایش باید در شرایطی صورت بپذیرد که نتیاج آم در موقعیت‌های واقعی قابل اجرا باشد. بنابراین ساختگی بودن چنین آزمایش‌هایی موجب منحرف شدن نتایج پژوهش می‌شود. تأثیر داروی بی‌اثر، هاوتورن و آگاهی از شرکت در یک آزمایش ممکن است موجب سوگیری متغرهای دیگر شود و تعادل را به نفع گروه آزمایشی به هم بزند.
3. مقایسه. برای تعیین اینکه نتایج حاصله، تحت تأثیر اجرای متغیر آزمایشی است یا از سایر متغیرهای شبیه که افراد را به اشتباه می‌اندازد تأثیر پذیرفته؛ عمل مقایسه باید به شیوه‌های مختلف صورت بگیرد. به همین دلیل در برخی از آزمایش‌ها با توجه به هدف یا فرضیه پژوهشی از گروه یا گروه‌های کنترل (گروهی که متغیر آزمایشی بر روی آن اجرا نمی‌شود) استفاده می‌شود. البته باید توجه داشت که همه‌ی آزمایش‌ها نیاز به گروه یا گروه‌های کنترل ندارند و مقایسه ممکن است بین دو یا چند متغیر آزمایشی یا با معیارهای بیرونی انجام شود.
4. کسب اطلاعات کافی از داده‌ها. برای آزمون فرضیه‌های آزمایشی تدوین شده اطلاعات و داده‌هایی باید داشت. داده‌ها باید به صورتی تدوین و تنظیم بشوند که بتوان برای آن‌ها آزمون و شاخص‌های آماری و ضروری را انتخاب و با دقت هرچه بیشتر اجرا و نتایج را تجزیه کرد.

5. داده‌های ناخالص. داده‌ها باید اثرهای آزمایشی را بطور کافی و کامل منعکس کنند و در عین حال نباید ناشی از ضعف اندازه‌گیری یا خطا در آزمایش باشند. آزمودنی‌های گروه‌های مختلف نباید در تعامل با یکدیگر باشند تا اثر متغیر آزمایشی خنثی نشود و یا اینکه به صورت نادرستی تشدید بشود.
6. عدم مشتبه شدن متغیرها در فرآیند آزمایش. این ملاک رابطه‌ی نزدیکی با میزان کفایت کنترل آزمایشی دارد. در هر آزمایشی ممکن است متغیرهای دیگری که بر متغیر وابسته تأثیر دارند؛ وجود داشته باشند. در چنین شرایطی اثر اینگونه متغیرها نباید با تأثیر متغیر آزمایشی اشتباه گرفته بشود. اثر اینگونه متغیرها باید به وسیله‌ی طرح آزمایشی، کنترل و موجب تفسیر نادرست نتایج آزمایشی نشود.
7. معرف بودن. پژوهشگر معمولاً علاقه‌مند است نتایج آزمایش را به جامعه‌ای که نمونه را از آن انتخاب کرده‌است؛ تعمیم دهد. برای دستیابی به این هدف باید نمونه انتخاب‌شده معرف و نماینده‌ واقعی جامعه باشد. برای تحقق این هدف آزمودنی‌ها را به صورت تصادفی انتخاب و آن‌ها را با همین روش در شرایط مختلف آزمایشی جایگزین می‌کند.
8. امساک‌گری. معیار صرفه‌جویی به این معنی است که با فرض یکسان بودن سایر ویژگی‌ها، یک طرح ساده نسبت به یک طرح پیچیده ارجحیت دارد. به عبارت دیگر طرح آزمایشی مناسب طرحی است که با به کارگیری حداقل متغیر به حداکثر نتیجه برسید ضمناً باید توجه داشت که پیچیدگی طرح به ویژگی‌های آزمایش بستگی دارد؛ اما در هر حال طرح ساده را آسان‌تر می‌توان اجرا و احتمالاً تفسیر کرد.

قابلیت‌ها و کارکردهای تحقیق آزمایشی

تحقیق آزمایشی روشی را برای آزمودن فرضیه فراهم می‌کند. پس‌ از آنکه پژوهشگران مسئله‌ای را تعریف کردند، برای آن‌ یک پاسخ آزمایشی یا فرضیه پیشنهاد می‌کنند. آنان فرضیه را می‌آزمایند و بر اساس رابطه میان متغیرهای کنترل‌ شده‌ای که مشاهده کرده‌اند آن‌ها را تأیید یا رد می‌کنند. تحقیق آزمایشی، روش کلاسیک آزمایشگاه علم است که در آن عناصر دست‌کاری شده و آثار مشاهده‌ شده را می‌توان کنترل کرد. این روش پیچیده‌ترین، دقیق‌ترین و مؤثرترین روش برای کشف و پروراندن اصول و نظریه‌های علمی است.

روش آزمایش برای مکالمه کنش متقابل گروه‌های کوچک نیز مناسب و موفقی‌آمیز بوده است. اگرچه بیشترین کاربرد تحقیق آزمایشی در آزمایشگاه است، اما باید دانست که در موقعیت‌های غیر آزمایشگاهی مانند کلاس درس نیز که عوامل یا متغیرهای مهم را می‌توان تا حدودی کنترل کرد، به گونه مؤثری به کار می‌رود. هدف آنی آزمایش، پیش‌بینی وقایع در موقعیت‌های تجربی است. هدف غایی آن تعمیم روابط متغیرهاست به‌ گونه‌ای که در خارج از آزمایشگاه و در مورد جامعه گسترده‌تر نیز صادق باشد.

خلاصه و جمع‌بندی

روش تحقیق آزمایشی دقیق‌ترین روش مطالعه است که بیشتر در علوم تجربی کاربرد دارد اما گاهی در مدیریت و علوم انسانی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در تحقیقات آزمایشی معمولاً از روش‌های آزمایشگاهی یا میدانی استفاده می‌شود. وقتی‌که پژوهشگر می‌کوشد تا متغیرهای ناخواسته را کنترل کند، کنترل دقیق سبب می‌شود که موقعیت آزمایشی به یک محیط ساختگی و متفاوت با موقعیت واقعی زندگی تبدیل شود. این امر موجب می‌شود که تعمیم‌پذیری نتایج حاصل از آزمایش آزمایشگاهی به موقعیت‌های واقعی محدود شود؛ بنابراین، هرچند روایی درونی آزمایش آزمایشگاهی در مقایسه با سایر روش‌های تحقیق بالاست، روایی بیرونی آن با برخی محدودیت‌ها همراه است.

ساختگی بودن موقعیت آزمایشی که در مورد آزمایش آزمایشگاهی وجود دارد، در اینجا یا در اصل وجود ندارد یا به حداقل ممکن کاهش می‌یابد، زیرا آزمایش در شرایط طبیعی و آزاد انجام می‌گیرد. با وجود این، کنترل پژوهشگر به متغیرهای ناخواسته در آزمایش‌های میدانی کمتر از آزمایش‌های آزمایشگاهی است. به همین دلیل، آزمایش میدانی هر چند از روایی بیرونی بالاتر یعنی تعمیم‌پذیری بیشتر نتایج برخوردار‌ است، روایی درونی آن کمتر از آزمایش آزمایشگاهی است. یکی از محدودیت‌های مهم پژوهش‌های میدانی، مشکل اجرایی آن در دست‌کاری متغیرهای مستقل و گمارش تصادفی گروه‌ها به تدابیر آزمایشی است. به‌ عنوان‌ مثال، گاهی ممکن است خانواده‌ها و یا اولیای مدارس با گمارش تصادفی دانش آموزان به‌عنوان گروه گواه و یا آزمایشی موافقت نکنند.

یک دیدگاه ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *